بعضى، قسم چهارمى را نيز اضافه كرده‌اند و آن را «حسّ مذهبى» ناميده‌اند و گفته‌اند اينهم خواستى‌است در عرض آن سه؛ و بعضى آن سه را نيز در شعاع اين چهارمى، قرارداده‌اند.

نيز بحث كرده‌اند در مورد اينكه اين خواستها كدام اصيل و كدام غير اصيل است و خواستهاى اصيل چند تاست و از ٢ تا ١٢ خواست اصيل براى انسان قائل شده‌اند.

در بحث خودشناسى هم، تقسيمى داشتيم كه براساس آن خواستها بر دو دسته تقسيم مى‌شد:

١ ـ در جهت حفظ بقاء و موجوديت: آنهايى كه ارضاء آن كمك به بقاء آدمى مى‌كند: خوراك و پوشاك و غريزه صيانت.

٢ ـ در جهت تحصيل كمالات وجودى: اقتضاى ايندسته تكامل وجود است. اين خواستها در جهت حفظ موجوديت نيست بلكه در جهت تكامل يافتن وجود مفروض است.

اين تقسيم بندى‌ها، به عنوان يك مبحث علمى، كار روانشناسان است و براى ما چندان اهميّت ندارد؛ آنچه مهّم و به بحث «اختيار انسان» مربوط است اينستكه اين خواستها معمولاً همه و همه جا و هميشه، قابل ارضاء نيست. يعنى خواستها به هنگام ارضاء تزاحم مى‌يابند و انسان بايد يكى را ترجيح دهد و درست همينجاست كه نقش انسان به عنوان موجودى انتخابگر ظاهر مى‌شود.

و اينك بحث اينست كه به هنگام تضادّ خواستها، چه چيز موجب ترجيح مى‌شود؟

روانشناسان در اين مورد چيزهايى را موجب تقدّم خواستى بر خواست ديگر دانسته‌اند كه از جمله‌ى آنها، هيجانات است. مى‌گويند وقتى ميلى به مرحله‌ى هيجان رسيد و شدّت يافت، خواه در جهت مثبت و خواه منفى، ساير خواستها راتحت الشعاع قرار مى‌دهد. مثلاً اگر غريزه‌ى جنسى در انسانى بحرانى شد و هيجان شديد ايجاد كرد؛ اين هيجان بر اثر عاملى كه پديد آمد، توجّه را به ارضاء اين خواست متمركز مى‌كند. عامل ديگر: عادت است: آدمى چون به كارى خو گرفت، بى‌توجّه و خودبخود در صدد ارضاء آن بر مى‌آيد. و در روانشناسى در اينمورد نيز مفصّل بحث شده است؛ ولى براى ما، آنچه اهميّت دارد اينستكه: در جائيكه انسان مى‌خواهد آزادانه انتخاب كند يعنى مى‌خواهد نقش فعّال داشته باشد؛ چگونه مى‌تواند؟

ميلهاى حيوانى معمولاً در اثر عوامل ديگرى به مرحله هيجان مى‌رسد و عوامل خارجى هستند كه اين حالت را در نفس به وجود مى‌آورند مثلاً در غريزه جنسى، ترشّحات هورمونهايى موجب اين حالت مى‌شود. در اينجا روح نسبت به بدن، حالتى انفعالى دارد. اين،