معارف قرآن - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٢٥٢ - پديده هاى جهان

١ ـ تعبير كنايى[١] از مقام ربوبيّت و تدبير جهان.

٢ ـ در همه جا، مراد موجود حقيقى است امّا تعبير:

رعد / ٣: «اسْتَوى عَلَى الْعَرْش».

چنانكه در كنايه «زَيْدٌ عَريضُ الْقَفا»؛ (زيد پس گردنى پهن دارد)[٢]؛ قفا حقيقى است ولى عريض بودن آن، تعبير كنايى است.

٣ ـ جمع هر دو تفصيل آيات يعنى در برخى آيات حقيقى و در برخى ديگر تعبير كنايى است.

امّا بر حسب روايات، عرش يك مخلوق حقيقى است و حاملانى با اوصافى ويژه براى آن ذكر شده است و اين روايات بهترين مؤيّد هستند براى احتمال دوّم.

آنچه ذكر شد، مجموعه‌ى بحثى بود درباره آسمانها و زمين و عرش و كرسى در قرآن، تا آن‌جا كه ما مى‌توانستيم بفهميم و در همه‌ى موارد، خالى از ابهام نيز نبود و در هيچ مورد نظر قاطعى وجود نداشت.

بحثهاى ديگر هم هست درباره‌ى تدبير آسمانها و زمين و نيز خلقت پديده‌هاى جوّى و زمينى. در قرآن بر پديده‌هاى ويژه‌اى به عنوان آيات الهى تأكيد و تكيه شده است و در برخى موارد، تدبير آنها را نيز ذكر فرموده است كه همان خلق آنها هم، خود مرحله‌اى از تدبير جهان است.

پديده‌هاى جهان

بعد از بررسى آياتى كه مربوط به خلقت آسمانها و زمين بود؛ مناسب است درباره‌ى پديده‌هاى جهان و حكمت آفرينش آنهاـ كه در قرآن بدآنها اشاره شده است ـ فهرستوار، بخث كوتاهى داشته باشيم:

دسته‌اى از آيات، مربوط است به آفرينش ماه، خورشيد، ستارگان و حكمتهايى كه در آفرينش آن‌هابيان شده است از جمله اينكه: حساب را از حركت ماه و خورشيد به دست مى‌توان آورد:

انعام / ٩٦: «وَالشَّمْسَ وَالْقَمَرَ حُسْبانا».

(و قرار داد خداوند) خورشيد و ماه را شمارگانى (يا وسيله‌ى شمارگرى و محاسبه).

در مورد حركت و كيفيت آن و نظم حركت ماه و خورشيد و يا شكلهايى كه ماه پيدا مى‌كند، نيز اشاراتى شده است از جمله در اين آيه: