معارف قرآن - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٤٧٤ - اثبات معاد

[آياتى كه منكران معاد و نبوّت را باهم ذكر فرموده، بسيار است ما موردى را آورديم كه تنها بر قيامت تكيه دارد].

فرقان / ١١: «وَأَعْتَدْنا لِمَنْ كَذَّبَ بِالسّاعَةِ سَعِيرا».

براى آنكه قيامت را دروغ پندارد آتش آماده كرده‌ايم.

سبأ / ٨: «بَلِ الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ بِالآْخِرَةِ فِي الْعَذابِ وَالضَّلالِ الْبَعِيد».

بلكه آنان كه ايمان به آخرت ندارند در عذاب و گمراهى عميق اند اگر كسى يك دو گام، گم شود، مى‌تواند راه را دوباره بيايد امّا اگر خيلى از مقصد پرت شد، اميد بازگشتى نيست.

مؤمنون / ٧٤: «وَإِنَّ الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ بِالآْخِرَةِ عَنِ الصِّراطِ لَناكِبُون».

آنانكه به قيامت ايمان ندارند از راه (خيلى) دور افتاده‌اند.

اثبات معاد

گفتيم پس از اثبات اينكه معاد امرى ممكن است و تحقّق آن مستلزم محالى نيست؛ مى‌رسيم به اثبات ضرورت معاد.

يكراه، بيان وحى بود كه يادآور شديم و مستقيم راه همان بود كه دريابيم خدا خود اراده‌ى اين امر را فرموده است.

علاوه بر آن، قرآن كريم به برهان‌هاى عقلى نيز اشاره فرموده است؛ از آياتى كه در اين زمينه وجود دارد مجموعاً دو استدلال، به دست مى‌آيد:

آل عمران / ١٩١: «وَيَتَفَكَّرُونَ فِي خَلْقِ السَّماواتِ وَالأَْرْضِ رَبَّنا ما خَلَقْتَ هذا باطِلاً سُبْحانَكَ فَقِنا عَذابَ النّار».

و در آفرينش آسمانها و زمين مى‌انديشند: پروردگارا اين را بيهوده نيافريده‌اى؛ منزّهى (از بيهوده كارى) ما را از شكنجه‌ى دوزخ بازدار!

آيه در وصف كسانى‌ست كه علاوه بر توجّه به مقام ربوبى؛ تفكّر هم دارند و پس از انديشه در آفرينش جهان به اين نتيجه مى‌رسند كه آفرينش بيهوده و ياوه نيست. سپس خدا را از بيهوده كارى تنزيه مى‌كنند و از طريق باطل نبودن آفرينش به اين نتيجه مى‌رسند كه جهان ديگرى نيز هست كه بهشت و دوزخى دارد و آنگاه از دوزخ آخرت، به خدا پناه مى‌برند.

رعد / ٢: «اللهُ الَّذِي رَفَعَ السَّماواتِ بِغَيْرِ عَمَد تَرَوْنَها ثُمَّ اسْتَوى عَلَى الْعَرْشِ وَسَخَّرَ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ كُلٌّ يَجْرِي لأَِجَل مُسَمًّى يُدَبِّرُ الأَْمْرَ يُفَصِّلُ الآْياتِ لَعَلَّكُمْ بِلِقاءِ رَبِّكُمْ تُوقِنُون».