معارف قرآن - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٣١٧ - الف ـ شناخت انسان، راهگشاى شناخت خداست

«وجوه اهميّت انسان‌شناسى»

الف ـ شناخت انسان، راهگشاى شناخت خداست.

تو را زكنگره‌ى عرش مى‌زنند صفير *** ندانمت كه در اين دامگه، چه افتادست

«حافظ»

هم شناخت حضورى انسان، راهى‌است براى شناخت حضورى حق كه راه عرفان و شهود است، و هم شناخت حصولى آدمى، راه شناخت حصولى پروردگار است كه ارتباط مى‌يابد با تأمّل در اسرار و حكمت‌هايى كه خداوند جلّ جلاله و عمّ نواله، در وجود انسان نهاده است و شناخت آن‌ها، معرفت آدمى را نسبت به صفات خدا، زياد مى‌گرداند.

آنچه در وجود گسترده‌ى آدمى، به وديعه نهاده شده است، نشان‌هاى علم و قدرت و حكمت «او» است و در ميان آفريدگان، هيچ پديده‌اى چون انسان و به اندازه‌ى وى، داراى سرّ و حكمت نيست. از ميان آدميان است كه خليفة الله به وجود مى‌آيد و نخستين انسان، خليفه‌ى الهى بود:

انسان است كه داننده‌ى جميع اسماء الهى‌است و به تعبير عرفا، مظهر جميع اسماء و صفات خداوند است. پس شناخت انسان، در شناخت خدا، نقش مهّمى دارد؛ قرآن نيز به اين معنى اشاراتى دارد

ذاريات / ٢٠: «وَفِي الأَْرْضِ آياتٌ لِلْمُوقِنِينَ.وَفِي أَنْفُسِكُمْ أَفَلا تُبْصِرُون».

در زمين نشانه‌هاى بسيار براى اهل يقين وجود دارد. و نيز در خود شما، آيا نمى‌بينيد؛ نيز، قرآن، در آيه‌اى ديگر مى‌فرمايد:

فصّلت / ٥٣: «سَنُرِيهِمْ آياتِنا فِي الآْفاقِ وَفِي أَنْفُسِهِمْ حَتّى يَتَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّهُ الْحَقُّ أَوَلَمْ يَكْفِ بِرَبِّكَ أَنَّهُ عَلى كُلِّ شَيْء شَهِيد».

كه به ويژه بر آيات انفسى تكيه مى‌فرمايد. و نيز در آيه‌ى ديگر مى‌فرمايد:

مائده / ١٠٥: «يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا عَلَيْكُمْ أَنْفُسَكُمْ لا يَضُرُّكُمْ مَنْ ضَلَّ إِذَا اهْتَدَيْتُم».