معارف قرآن - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ١٨٩ - امّا از نظر « قرآن»

انفال / ٦٦: «اَلاْنَ خَفَّفَ اللهُ عَنْكُمْ وَ عَلِمَ اَنَّ فيكُمْ ضَعْفاً».

قبلا فرموده است كه:

«...اِنْ يَكُنْ مِنْكُمْ عِشْرُونَ صابِرُونَ يَغْلِبُوا مِأتَيْنِ...».

اگر از شمايان بيست تن شكيبا و استوار باشد بر دو صد تن چيره مى‌شوند. سپس مى‌فرمايد: «الآن...» حالا خدا مى‌داند كه در ميان شما ضعفى است و تخفيفى براى شما قائل مى‌شود، يعنى مسلمانان صدر اسلام در ابتدا موظف بودند هر ٢٠ نفر در مقابل ٢٠٠ نفر بايستند و روى از جنگ بر نتابند ولى بعد، اين تكليف سبكتر شد و به اين حد رسيد كه اگر ١٠٠ نفر مسلمان در مقابل ٢٠٠ نفر كفّار قرار گيرند بايد جنگ كنند ولى اگر از نصف كمتر بودند لازم نيست جنگ كنند.

بحث در اين است كه مى‌فرمايد: «وَ عَلِمَ...» حالا خدا دانست كه ضعيف هستيد، در اين آيه على الظاهر ظرف «اَلاْن» براى عَلِم هم هست.

* آياتى ديگر هست كه مى‌فرمايد خدا كارى را انجام مى‌دهد تا بداند چه مى‌شود كه اين تعبير اين ايهام را دارد كه مگر خدا از اول نمى‌دانست:

درباره‌ى شيطان:

سبأ / ٢١: «وَ ما كانَ لَهُ عَلَيْهِمْ مِنْ سُلْطان الاّ لِنَعْلَمَ مَنْ يُؤمِنُ بِالاْخِرَةِ...».

ما شيطان را آفريديم، براى او تسلطى بر مؤمنين قرار نداديم تا مردم مجبور در عصيان شوند بلكه او را وسيله قرار داديم تا مردم بوسيله‌ى او آزمايش گردند تا ما بدانيم چه كسانى ايمان به آخرت دارند و چه كسانى نسبت به آخرت در شكّند. پس حكمت آفرينش شيطان بر حسب اين آيه، اين است كه ما بدانيم كه چه كسانى معتقد به آخرتند و چه كسانى شك دارند.

ظاهر تعبير اين آيه اين است كه اين علم بعداً پيدا مى‌شود، بعد از آفرينش شيطان و وسوسه كردنش...

آيه‌ى ديگر:

محمّد(صلى الله عليه وآله) / ٣١: «وَ لَنَبْلُوَنَّكُمْ حَتّى نَعْلَمَ الْمُجاهِدينَ مِنْكُم وَالصّابِرينَ وَ نَبْلُوَ اَخْبارَكُمْ».

شما را آزمايش مى‌كنيم تا بدانيم چه كسانى اهل جهاد و اهل صبر هستند و چه كسانى فرار مى‌كنند. پس ظاهر لفظ آيه اين است كه علم خدا بعد از آزمايش پيدا مى‌شود. آيا خداى متعال قبل از آزمايش علم نداشت كه چه كسانى جهاد مى‌كنند و چه كسانى فرار؟