معارف قرآن - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ١٩٢ - مفهوم كتاب در كتاب خدا
بهرحال، پس راه حل اين آيات همين است كه بگوييم علم دو اعتبار دارد:
١ـ صفتِ ذات ٢ ـ صفت فعل: كه در ظرف تحقق فعل اين صفت انتزاع مىشود يا بصورت فعل به خدا نسبت داده مىشود.
مفهوم كتاب در كتاب خدا
* تعبيرى ديگر در آيات شريفه هست كه ما را وادار به وقت بيشترى دربارهى علم خدا مىكند:
طه / ٥٢: «قالَ عِلْمُها عِنْدَ رَبّى فى كِتاب لا يَضِلُّ رَبّى وَ لا يَنْسى».
... اين علم در كتابى منعكس است، خدا چيزى را گم نمىكند و فراموش هم نمىكند.
اين تعبير كه: علم خدا در يك كتاب است، سؤال ايجاد مىكند كه آن چگونه علمى است؟
آن علم خدا كه عين ذات است در كتاب خدا نيست، ذات خداست، و آن هم كه در مقام فعل انتزاع مىشود همراه خود فعل است، پس اين چهگونه علمى است كه در كتاب است؟ مگر خدا احتياج دارد بنويسد تا فراموش نكند؟ اين تعبير چنين مطلبى را به ذهن ايهام مىكند كه خدا براى اينكه فراموش نكند مىنويسد تا هر وقت بخواهد مراجعه كند؛ به ويژه كه بلافاصله مىفرمايد: لا يَنْسى.
از اين آيه ما مىفهميم كه خدا مخلوقى دارد بنام كتاب و اين مخلوق به گونهاى است كه نمايانگر مخلوقات ديگر است و هر كه در آن بنگرد از احوال مخلوقات ديگر باخبر مىشود و چون اين مخلوق خداست وجودش هم نوعى علم خدا حساب مىشود، يعنى همان علم خداست كه در اين كتاب منعكس شده و نمايانگر حوادثى است كه تحقق مىيابد. مشابه اين تعبير:
حج / ٧٠: «اَلَمْ تَعْلَمْ اَنَّ اللهَ يَعْلَمُ ما فِى السَّماءِ والاَْرْضِ، اِنَّ ذلِكَ فى كِتاب...».
سبأ / ٣: «... لا يَعْزُبُ عَنْهُ مِثْقالَ ذَرَّة فِى السَّمواتِ وَ لا فِى الاَْرْضِ وَ لا اَصْغَرُ مِنْ ذلِكَ وَ لا اَكْبَرُ اِلاّ فى كِتاب مُبين».
هيچ چيز از خدا پنهان نيست ولو به اندازهى سنگينى يك ذره باشد (مثقال ذرّه تعبيرى است در عربى كه كنايه از كوچكترين چيز است) و نه تنها ذرّه، كوچكتر و بزرگتر از ذره هم در كتابى روشن وجود دارد.
باز علم خدا را ارتباط داده است با كتاب و همان معنى را به ذهن مىآورد كه شايد علم خدا از راه همين كتاب است. ولى با توجه به مطلبى كه گفته شد، اين معنى چيز ديگرى را اثبات مىكند: و آن اينكه علاوه بر علمِ ذات و علمِ فعل، علم ديگرى هم براى خدا هست كه اسمش