معارف قرآن - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٢٦٤ - ٢ ـ ارتباط پديده ى ابر با نزول باران و ريزش آن از جوّ به زمين = نزول باران
از چيزهاى جالب توجّه، كه چنانكه گفتيم در ساير آيات نيز وجود دارد؛ اينستكه خداوند، هر يك ازاين پديدهها را به خود نسبت مىدهد: خدا ابر را به آرامى، مىراند.
قرآن تعليم مىدهد كه ببينيد خداوند چگونه بخار را آرام آرام بلند مىكند و بعد ابرها را به هم نزديك مىسازد و چون فشرده شدند، باران فرو مىبارد.
نيز در مورد تگرگ مىگويد: خدا تگرگ را فرو مىآورد؛ بعد، باز اختيار فرود، دست تگرگ نيست، باز خداست كه فرمان مىدهد كجا ببارد و كجا نبارد.
در اين آيه، جملهى
نور / ٤٣: «...وَيُنَزِّلُ مِنَ السَّماءِ مِنْ جِبال فِيها مِنْ بَرَد...».
نياز به توضيح بيشترى دارد: در آسمان، كوهها، كجاست و چگونه از كوهها، چيزى نازل مىشود؟
دانشمندان صاحب نظر در اين حوزهها، گفتهاند كه ابرها كه در جوّ زمين متراكم مىشود؛ به شكل كوههاست. اين موضوع براى مسافرين هواپيما قابل تجربه است و گاه ابرها را با كوهها اشتباه مىكنند؛ پس ابرها آن قدر رويهم انباشته مىشود كه كوههايى از ابر در جوّ زمين پديد مىآيد و از آن كوههاى ابر، تگرگ فرو مىريزد.
برحسب اين برداشت، منظور از «جبال» كوههاى ابر است نه كوههاى هم نوع و همجنس كوههايى كه در زمين وجود دارد؛ و اين برداشت خود مبتنى است بر اين استظهار كه منظور از «سماء» هم همين جوّ زمين است.
پيشتر گفتهايم كه گاهى سماء، به معناى آسمانهاى هفتگانه است (كه پايينترين آنها برتر از ستارگانى است كه ما مىبينيم)؛ امّا «سمائى» كه باران از آن نازل مىشود؛ «سماء جوّ زمين» است؛ ابرها در همين جوّ تشكيل مىشوند و چيزى ديگر از جايى ديگر بر ابرها فرو نمىريزد. «مِنْ بَرَد» بيانِ «مايُنَزِّل» است: آنچه خدا نازل مىكند از جنس تگرگ است. احتمالاً «بَرَد» در قرآن كريم به هر دو معناى تگرگ و برف، به كار رفته است، در قرآن ذكر ويژهاى از برف نشده است. به برف در زبان عربى «ثلج» مىگويند ولى چون هر دو در واقع و در منشأ، همان باران يخ زده است؛ احتمالاً در قرآن با يك كلمه «= بَرَد» به كار رفته است.
٢ ـ ارتباط پديدهى ابر با نزول باران و ريزش آن از جوّ به زمين = نزول باران
مؤمنون / ١٨: «وَأَنْزَلْنا مِنَ السَّماءِ ماءً بِقَدَر فَأَسْكَنّاهُ فِي الأَْرْضِ وَإِنّا عَلى ذَهاب بِهِ لَقادِرُون».