معارف قرآن - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٢٩٥ - جنّ

جنّ و شيطان

جنّ:

از موجودات غير محسوس ديگر عالم، بجز فرشتگان، كه قرآن نام مى‌برد و براى ما در شرايط عادى، قابل درك حسّى نيست؛ يكى نيز جنّ است:

جنّ كه در اصل معنا، گويا مفهوم «پوشيدگى» دارد؛ به همين مناسبت كه از چشم انسان پوشيده است؛ گاهى جانّ هم ناميده مى‌شود. در قرآن هر دو بكار رفته و شواهدى وجود دارد كه مقصود از هر دو كلمه در قرآن؛ يكى است. از جمله‌ى اين شواهد آنكه: گاهى در مقابل انسان جنّ و گاهى جانّ بكار مى‌رود:

الرحمن / ٣٣: «يا مَعْشَرَ الْجِنِّ وَالإِْنْس».

اى گروه جنّ و انسان...

الرحمن / ٣٩: «فَيَوْمَئِذ لا يُسْئَلُ عَنْ ذَنْبِهِ إِنْسٌ وَلا جَان».

پس آنروز، گناه انسان و جن پرسيده نشود...

به علاوه در قرآن داريم كه جانّ از آتش آفريده شده است و شيطان نيز ـ كه از جنّ استـ اعتراف مى‌كند كه از آتش آفريده شده است و اين نيز تأييدى ديگر است.

به هر حال، درباره‌ى اين موجود، در قرآن بحث‌هايى شده است از جمله اينكه مادّه خلقت اينان «نار» است امّا آيا منظور همين آتشى است كه در اثر تركيب اجسام قابل احتراق با اكسيژن به وجود مى‌آيد يا چيزى شبيه به آن؛ همانطور كه در مورد «ماء» گفتيم كه اصل خلقت موجودات زنده از آنست؛ يا همين تركيب اكسيژن و ئيدروژن مراد است و يا چيزى شبيه آن؛ چنانكه درباره‌ى نطفه هم در قرآن؛ ماء اطلاق مى‌شود.

حجر / ٢٧: «وَالْجَانَّ خَلَقْناهُ مِنْ قَبْلُ مِنْ نارِ السَّمُوم».

جان را از پيش از آتش زهرآگين[١]، آفريديم.

اين آيه دلالت دارد به اينكه «جانّ» از آتش آفريده شده و نيز خلق آن پيش از انسان بوده است.

رحمن / ١٥: «وَخَلَقَ الْجَانَّ مِنْ مارِج مِنْ نار».

و جن را از آميخته‌ى از آتش آفريد.

بجز نكته‌هاى آيات مذكور در فوق، از آيه‌اى در سوره‌ى انعام نكته‌ى سوّمى نيز در مى‌يابيم و آن اينكه تعدادى از جنّ انسان‌هايى را تابع خويش مى‌توانند كرد: