معارف قرآن - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ١٩٧ - موارد استعمال كتاب در قرآن

روز قيامت نامه‌اى را باز مى‌كنيم بدست انسان مى‌دهيم، آن كتاب را مى‌بيند در حاليكه در جلويش باز شده و به او گفته مى‌شود بخوان و خودت هم حساب خودت را ببين:

«كَفى بِنَفْسِكَ الْيَوْمَ عَلَيْكَ حَسيباً».

بهر حال، اين هم كتابى است كه بوسيله‌ى ملائكه نوشته مى‌شود و تا روز قيامت ضبط مى‌شود تا بدست مردم برسد.

از بعضى آيات استظهار مى‌شود كه ملائكه وقتى اعمال مردم را مى‌نويسند از كتاب ديگرى استنساخ مى‌كنند.

جاثيه / ٢٩: «اِنّا كِنّا نَسْتَنْسِخُ ما كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ».

ما استنساخ مى‌كرديم آنچه را عمل مى‌كرديد.

از معصوم عليه السلام است: ملائكه از كجا مى‌نويسند؟ در جواب مى‌فرمايند: مگر تو عرب نيستى، در لسان عربى استنساخ به چه مى‌گويند؟ يعنى نسخه بردارى از كتاب ديگرى منظور است، نه ابتداءً نوشتن كه آن كتابت است.

بحسب اين روايت امام مى‌فرمايد ملائكه در موقع نوشتن اعمال به لوح محفوظ يا كتاب ديگرى نگاه مى‌كنند و از روى آن مى‌نويسند.

آياتى كه در اين زمينه‌ها (٣ قسم مذكور) هست به بحث ما ربطى ندارد، بحث ما در مورد چهارم است:

٤ ـ خدا كتابى دارد كه همه چيز در آن هست:

انعام / ٥٩: «... وَ لا رَطْب وَ لا يابِس اِلاّ فى كِتاب مُبين».

مشتمل بر همه چيزهاست (بعضى فكر مى‌كنند كتاب مبين قرآن است ولى ظاهراً چنين نيست و اتفاقاً اين از آياتى است كه علم را با كتاب ارتباط داده است، يا بهتر بگوييم: كتاب را جانشين علم و دانستن كرده است؛ بجاى اينكه بگويد: «لا رَطْبٌ وَ لا يابِسٌ اِلاّ فى عِلْمِ اللهِ» فرموده «لا رَطْبٌ وَ لا يابِسٌ اِلاّ فى كِتاب مُبين».

با تعبيرات مختلفى از چنين چيزى ياد شده است:

الف = با تعبير «پيش ماست»:

زخرف / ٤: «وَ اِنَّهُ فى اُمِّ الْكِتابِ لَدَيْنا لَعَلىٌّ حَكيمٌ».

ق / ٤: «وَ عِنْدَنا كِتابٌ حَفيظٌ».

در آيه قبلى متصف شده بود به مبين (آشكار ـ آشكار كننده) در اينجا توصيف شده به اينكه