معارف قرآن - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٣٢٧ - بررسى آيات مربوط به آفرينش انسان

النّجم / ٣٢: «هُوَ أَعْلَمُ بِكُمْ إِذْ أَنْشَأَكُمْ مِنَ الأَْرْض».

او كه شما را از زمين آفريد بر شما داناتر است.

طه / ٥٥: «مِنْها خَلَقْناكُمْ وَفِيها نُعِيدُكُم».

شما را از زمين آفريديم و دوباره بدان باز مى‌گردانيم.

در قرآن از انسان يا ضمائرى كه به انسان باز مى‌گردد؛ گاه مجموع روح و بدن منظور است و گاه تنها بدن و گاه تنها روح. در آيه‌ى اخير،مصداق ضميرِ «كُم»، بدن است، چون روح به زمين برنمى‌گردد: «نُعِيدُكُم:اى نعيدا بدانكم».

مشابه اين تعبيرات در اين آيه آمده است:

نوح / ١٧: «وَاللهُ أَنْبَتَكُمْ مِنَ الأَْرْضِ نَباتا».

و خدا شما را از زمين روياند.

تعبير استعارى‌است يعنى همانطور كه گياه از مواد زمينى مى‌رويد و رشد مى‌كند و حيات گياهى مى‌يابد؛ شما نيز همين موادّ زمين بوده‌ايد كه خدا به شما حيات بخشيد؛ نخست يك «اِسپرم» بوده‌ايد و خدا شما را به صورت انسانى كامل آفريد. يا هنگامى كه خاك بوديد و خدا در آن خاك، روح دميد و به صورت حضرت آدم در آمد؛ اينهم روياندن از زمين محسوب است. مشابه اين آيات، آياتى‌است كه منشأ پيدايش انسان را «تراب» مى‌داند كه باز بخشى از زمين است: كهف / ٣٧: «أَكَفَرْتَ بِالَّذِي خَلَقَكَ مِنْ تُراب[١]».

حج / ٥: «فَإِنّا خَلَقْناكُمْ مِنْ تُراب».

روم / ٢٠: «وَمِنْ آياتِهِ أَنْ خَلَقَكُمْ مِنْ تُراب».

فاطر / ١١: «وَاللهُ خَلَقَكُمْ مِنْ تُراب».

غافر / ٦٧: «هُوَ الَّذِي خَلَقَكُمْ مِنْ تُراب».

آل عمران / ٥٩: «إِنَّ مَثَلَ عِيسى عِنْدَ اللهِ كَمَثَلِ آدَمَ خَلَقَهُ مِنْ تُراب».

در چهار آيه، منشأ پيدايش انسان؛ «صلصال» ذكر شده است:

حجر / ٢٦: «وَلَقَدْ خَلَقْنَا الإِْنْسانَ مِنْ صَلْصال مِنْ حَمَإ مَسْنُون».

حجر / ٢٨: «وَإِذْ قالَ رَبُّكَ لِلْمَلائِكَةِ إِنِّي خالِقٌ بَشَراً مِنْ صَلْصال مِنْ حَمَإ مَسْنُون».

حجر / ٣٣: «قالَ لَمْ أَكُنْ لأَِسْجُدَ لِبَشَر خَلَقْتَهُ مِنْ صَلْصال مِنْ حَمَإ مَسْنُون».