همانطور كه اميرالمؤمنين «صلوات الله عليه» فرموده‌اند، قرآن كريم اقيانوسِ بى‌كرانى است كه رسيدن به اعماق آن جز براى معصومان «صلوات الله عليهم اجمعين» ميسّر نيست، با اين حال، هم خود قرآن و هم حضرات معصومان(عليهم السلام) به مردم توصيه مى‌فرمايند كه در آيات قرآن تدبّر كنند. قرآن كريم مى‌فرمايد:

ص / ٢٩: «كِتابٌ اَنْزَلْناهُ اِلَيْكَ مُبارَكٌ لِيَدَّبَّرُوا آياتِهِ».

(كتاب پربركتى را بر تو نازل كرديم تا در آيات آن تدبّر كنند.) قرآن به اين اندازه هم بسنده نمى‌كند بلكه كسانى را كه تدبّر در قرآن نمى‌كنند مورد مؤاخذه قرار مى‌دهد:

محمّد(صلى الله عليه وآله) / ٢٤: «اَفَلا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْانَ اَمْ عَلى قُلُوب اَقْفالُها».

(آيا در قرآن نمى‌انديشند يا اينكه بر دلهاشان قفل زده شده است؟).

نيز پيغمبر اكرم(صلى الله عليه وآله) و ائمه‌ى اطهار(عليهم السلام) سفارش‌هاى بسيار در رجوع به قرآن و تدبّر در آيات آن فرموده‌اند. بويژه هنگاميكه فكر جامعه دچار آشفتگى و تيرگى گردد و شبهه‌هايى در ميان مسلمانان رخ دهد كه موجب انحرافات فكرى و عقيدتى شود، در چنين شرايطى تأكيد شده است كه حتماً به قرآن مراجعه كنيد:

اصول كافى / ج ٢، ص ٤٣٨: «اِذَا الْتَبَسَتْ عَلَيْكُمُ الْفِتَنُ كَقِطَعِ اللّيْلِ الْمُظْلِمِ فَعَلَيْكُمْ بِالقُرْانِ».

(هنگامى كه فتنه‌ها همانند پاره‌هاى شب تيره شما را فراگيرد به قرآن روى آوريد.).

با اينكه در بسيارى از روايات مى‌خوانيم كه علم كامل قرآن نزد پيامبر اكرم(صلى الله عليه وآله) و ائمه‌ى اطهار(عليهم السلام) است و آنان معلّم و مفسّر حقيقى قرآن هستند[١] [چنانكه قرآن درباره‌ى پيغمبر

[١] از اوصاف پيغمبر اكرم(صلى الله عليه وآله) يكى نيز اينست كه خدا در مورد او مى‌فرمايد: «يُعَلِّمُهُمُ الكِتابِ وَالْحِكْمَةَ» (سوره‌ى جمعه، آيه ٢). بعد از اينكه مى‌فرمايد: «يَتْلُوا عَلَيْهِمْ آياتِهِ و يُزَّكِّيهِمْ»، يعنى بعد از تلاوت و تزكيه‌ى مردم نوبت به تعليم كتاب مى‌رسد. از اينجا معلوم مى‌شود كه تعليم قرآن، غير از تلاوت آيات است. لذا يك وظيفه‌ى پيغمبر اكرم(صلى الله عليه وآله) اين بود كه وقتى آيات قرآنى بر آن حضرت نازل مى‌شد، آن آيات را براى مردم تلاوت مى‌فرمودند تا الفاظش را ياد بگيرند و بعد، به تزكيه‌ى مردم مى‌پرداخت. وظيفه‌ى ديگر پيامبر(صلى الله عليه وآله) اينست كه قرآن را به مردم تعليم دهد. اما تعليم، صِرف خواندن الفاظ نيست، چون اين، همان تلاوت است. بلكه منظور اينست كه معانى قرآن را به مردم بفهماند، يعنى آنچه را خود مردم نمى‌فهمند تعليم دهد: «يُعِلِّمُكُمْ ما لَمْ تَكُونُوا تَعْلَمُون» (سوره‌ى بقره آيه‌ى ١٥١) همچنين در آيه‌ى ديگرى مى‌فرمايد: «وَ اَنْزَلْنا اِلَيْكَ الذِّكرَ لِتُبَيِّنَ لِلنّاسِ مْا نُزِّلَ اِلَيْهِمْ» ما اين قرآن را بر تو نازل كرديم تا تو آياتش را براى مردم تبيين كنى. (سوره‌ى نحل آيه‌ى ٤٤).

معلوم مى‌شود كه آيات قرآن گاهى احتياج به تبيين دارد. وظيفه پيغمبر اكرم(صلى الله عليه وآله) تبيين آنهاست و مسلماً تبيين غير از تلاوت است و ما شيعيان معتقديم كه اين تبيين [كه از جمله مقامات آن حضرت مى‌باشد] براى ائمه‌ى معصوم(عليهم السلام) هم ثابت است؛ نيز طبق ادّله‌ى ديگر [كه حالا در صدد بيان آن نيستيم] مقام معلّمىِ قرآن از آنِ پيغمبر اكرم(صلى الله عليه وآله) و ائمه‌ى اطهار(عليهم السلام) است.