معارف قرآن - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٢٥٣ - پديده هاى جهان

اعراف / ٥٤: «وَالشَّمْسَ وَالْقَمَرَ وَالنُّجُومَ مُسَخَّرات بِأَمْرِه».

خورشيد و ماه و اختران در تسخير امر اويند.

كلمه‌ى تسخير، در قرآن بسيار به كار رفته است؛ چه درباره كرات آسمانى و چه در مورد پديده‌هاى زمينى و حتّى درباره‌ى نهرها، دريا و كشتى و جز آنها.

اين كلمه در لغت به معناى بكار گماردن است؛ يعنى آدمى، وسيله‌اى يا عاملى را در اختيار بگيرد و براى منظور خويش به كار بگمارد. برخى ناآشنايان به قرآن و ناآشنايان با زبان و ادبيّات عربى؛ گمان كرده‌اند كه آيات تسخير از پيشگوييهاى قرآن است و منظور از آنها اينست كه بشر مثلاً كرات آسمانى را تسخير خواهد كرد! در حاليكه در قرآن تسخير فعلِ خداست نه بشر؛ و منظور اين است كه حركت اين اجرام با آثارى كه از آنها ظاهر مى‌شود، همه زير فرمان الهى است و اوست كه براى هدفى كلّى كه از آفرينش پديدگان مى‌داشته؛ هر چيزى را در جاى خود و با ويژگيهاى آن آفريده و زير فرمان آورده است.

يس / ٤٠ ـ ٣٨: «وَالشَّمْسُ تَجْرِي لِمُسْتَقَرّ لَها ذلِكَ تَقْدِيرُ الْعَزِيزِ الْعَلِيمِ*وَالْقَمَرَ قَدَّرْناهُ مَنازِلَ حَتّى عادَ كَالْعُرْجُونِ الْقَدِيمِ*لاَ الشَّمْسُ يَنْبَغِي لَها أَنْ تُدْرِكَ الْقَمَرَ وَلاَ اللَّيْلُ سابِقُ النَّهارِ وَكُلٌّ فِي فَلَك يَسْبَحُون».

خورشيد تا جايگاه خويش روانه است؛ اين است اندازه‌گيرى (خداوند) قدرتمند دانا.و براى ماه قرارگاههايى مقدر ساختيم تا چون شاخسار خشك خرما (به شكل هلال)باز گردد. خورشيد را سزيده نيست تا ماه را دريابد و نه شب را كه بر روز پيشى جويد و هر يك در مدارى شناورند.

در مورد دو آيه‌ى نخستين ،در بحث تقدير، اشاره كرديم كه در بيان نظام حكيمانه‌ى آفرينش ماه و خورشيد است كه به هم نمى‌رسند و يكديگر را جذب نمى‌كنند و مزاحم حركت همديگر، نمى‌شوند

قسمت اخير آيات يعنى «كُلٌّ فِي فَلَك يَسْبَحُون» را توضيح مى‌دهيم :

ممكن است برخى گمان كنند كه ذكر فلك در اين آيه، به نوعى، تأييد فلكيّات قديم است كه براى هر يك از سيّاره‌ها يك فلك قائل بودند. بايد توجّه داشت كه فلكيّات قديم مبتنى بر فرضيه‌اى بود كه باطل شده اشت. آنان فلك را جسم شفّافى مى‌دانستند كه قابل «خرق و التيام»[١]