در مورد آيه‌ى مورد استدلال هم، كلام درباره‌ى همه‌ى انسانهاست كه همه داراى مراحل خلق و تصوير بوده‌اند، سپس در مورد يك انسان كه آدم باشد، به فرشتگان فرموده است كه بر او سجده بريد. و اين اسلوب بيان، دلالتى بر تأخّر زمانى اين فرد خاص (آدم) ندارد.

***

روح انسان

آيات شريف قرآن پس از ذكر مراحل آفرينش انسان از نطفه و علقه و مضغه و عظام و لحم؛ به نفخ روح اشاره مى‌فرمايد: يعنى پس از آنكه ساختمان جسمى جنين كامل شد، عنصر ديگرى به آن افزوده مى‌شود و مرتبه‌ى وجودى تازه‌اى مى‌يابد كه قرآن از آن مرحله با نفخ روح ياد مى‌كند.

در برخى آيات نيز، با اشاره به ابهام مى‌فرمايد: آفرينش ديگرى نيز به انسان داديم:

مؤمنون / ١٤: «ثُمَّ أَنْشَأْناهُ خَلْقاً آخَر...».

در پنج آيه جمعاً، نفخ روح به كار رفته است. دو مورد درباره‌ى حضرت آدم(عليه السلام) كه با الغاء خصوصيّت، در ساير انسانها نيز صادق است؛ و مورد سوّم ظاهراً در مورد مطلق انسان است؛ گرچه احتمال مى‌رود آن هم درباره‌ى حضرت آدم(عليه السلام)باشد. و دو مورد آخر در مورد حضرت مريم(عليه السلام) است. موردى كه ظاهراً عام و شامل همه‌ى انسانهاست، آيه‌ى:

سجده / ٩ـ٧: «الَّذِي أَحْسَنَ كُلَّ شَيْء خَلَقَهُ وَبَدَأَ خَلْقَ الإِْنْسانِ مِنْ طِين. ثُمَّ جَعَلَ نَسْلَهُ مِنْ سُلالَة مِنْ ماء مَهِين. ثُمَّ سَوّاهُ وَنَفَخَ فِيهِ مِنْ رُوحِهِ وَجَعَلَ لَكُمُ السَّمْعَ وَالأَْبْصارَ وَالأَْفْئِدَةَ قَلِيلاً ما تَشْكُرُون».

اينكه مى‌گوييم «ظاهراً»، بدينجهت است كه ممكن است ضمير «سوّاه»، به نوع انسان و يا به انسان نخستين كه مصداقِ «بدأخلق الانسان» است، برگردد. امّا به نظر مى‌رسد كه اگر به مطلق انسان باز گردد با سياق آيه، مناسبتر است با اين توضيح كه: نخست، خلقتِ انسانِ نخستين را مى‌فرمايد و سپس خلقت نَسل انسان را كه از «ماء مهين» است و سپس حكم كُلّى را كه شامل انسان، نخست و نسل او هر دوست، بيان مى‌دارد و مى‌فرمايد «سوّاه»؛ يعنى: «و انسان را موزون و بهنجار كرد، و خواه انسان نخستين را و خواه نسل او را» يعنى همه، آفرينششان كامل مى‌شود و بعد از اينكه جنين همه‌ى انسانها كامل شد يا آفرينش انسان نخستين كامل شد؛ در آنها از روح خود مى‌دمد. به نظر مى‌رسد اين احتمال، قوى‌تر است. و طبق اين احتمال، اين آيه، تنها آيه‌اى است كه در آن، در مورد همه‌ى انسانها، تعبير «نفخ روح» بكار رفته است.