معارف قرآن - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٤٨٥ - دگرگونى نظام جهان در قيامت

هنگامى كه آسمان مى‌شكافد و چون گل سرخ مى‌گردد و چون چرم سرخرنگ.

تعبير شگرفى ست؛ مفسرّان هم به همين دليل، توضيحات مختلفى دارند.

«دِهان» را اديم احمر معنا كرده‌اند و برخى هم از دُهْن به معناى روغن مشتق دانسته‌اند يعنى: يك چيز نرم روغن مانند. غالباً اينگونه معنا مى‌كنند كه تشبيهى است يعنى: گلى رنگ مى‌شود. ولى باز كمى نامأنوس است زيرا نمى‌فرمايد: ورديَةً؛ بلكه مى‌فرمايد وردةً. آسمان يك گُل سرخ مى‌شود.

به هر حال، تعبير شگفت انگيزى‌ست و براى بنده قابل فهم نيست.

ابراهيم / ٤٨: «يَوْمَ تُبَدَّلُ الأَْرْضُ غَيْرَ الأَْرْضِ وَالسَّماوات».

روزى كه زمين و آسمانها به غير خود تبديل مى‌گردد...

امّا اينكه چگونه زمين و آسمان به زمين و آسمان ديگرى تبديل مى‌گردند و چه فرقى بين آنها وجود خواهد داشت، بيان نشده است و اگر هم بيان مى‌فرمود نمى‌فهميديم، زيرا پديده‌ى بى سابقه‌اى ست.

تعبيرات ديگرى با ابهام بيشتر نيز در قرآن ارجمند به چشم مى‌خورد:

انبياء / ١٠٤: «يَوْمَ نَطْوِي السَّماءَ كَطَيِّ السِّجِلِّ لِلْكُتُب».

روزى كه آسمان را فرو مى‌پيچيم چون فرو پيچيدن طومار.

آيا به چه مناسبت چنين تشبيهى شده است؟ آيا كنايه از اين است كه آسمان كه نخست چون كاغذ مسطّح، همه‌ى عالم طبيعت را احاطه كرده است؛ در قيامت، لوله مى‌شود؟ تازه اين خود به چه معنى ست؟

آيه‌اى ديگر، ابهام مسأله را در همين زمينه بيشتر مى‌كند:

٦٧ / زمر: «وَالأَْرْضُ جَمِيعاً قَبْضَتُهُ يَوْمَ الْقِيامَةِ وَالسَّماواتُ مَطْوِيّاتٌ بِيَمِينِه».

همه‌ى زمين را در قيامت در مشت دارد و آسمانها در دست راست او (خداوند) درهم پيچيده است. تعبير «يمين» در قرآن براى خدا داريم كه يك تعبير مجازى يا كنائى است «اخذه بيمينه» يعنى چيزى را با قدرت در دست گرفت [شايد بدين تناسب كه عموماً دست راست به خاطر فعاليّت بيشتر، قويتر است] به هر صورت، آيه‌ى شگرفى ست، اگر منظور اين است كه همه چيز در دست خداست بايد گفت كه اكنون مگر نيست؟ پس در قيامت چه خواهد شد كه مى‌فرمايد در قيامت همه‌ى زمين و آسمانها در مشت خدا قرار دارد؟ شايد بلحاظ از كار افتادن عوامل طبيعى باشد.

زمر / ٦٩: «وَأَشْرَقَتِ الأَْرْضُ بِنُورِ رَبِّها».