كه اسم شى به آن اطلاق مى‌شود؛ آفريده‌ى خداست نه تنها مادّه اوليه‌ى جهان، بلكه هر چيز كه اسم شىء بر آن صادق است، مخلوق خداست. پس آفرينش الهى نسبت به هر موجودى كه در عالم وجود داشته باشد گسترش دارد، چند آيه در اين زمينه داريم براى نمونه يك جمله هست كه در دو سوره‌ى قرآن ذكر شده است:

انعام / ١٠١؛ فرقان / ٢: «وَ خَلَقَ كُلَّ شَىْء»

باز جمله‌ى ديگرى هست كه آن هم در دو سوره تكرار شده است:

انعام / ١٠٢؛ غافر ٦٢: «ذَلِكُمُ اللهُ رَبُّكُمْ خالِقُ كُلِّ شَىْء».

اينست الله پروردگار شما كه آفريدگار هر چيزيست.

باز آيه‌ى ديگرى در همين زمينه با لحن ديگر آمده است:

انعام/ ٠٢ و غافر / ٦٢: «وَ اللهُ خَلَقَكُمْ وَ ما تَعْمَلُونَ».

الله شما را آفريده است و آنچه را شما مى‌سازيد يا هر عملى كه شما انجام مى‌دهيد چون اعمال انسان هم به هر حال شىء است؛ وجودى دارد. خالق آنها هم الله است. پس از نظر قرآن جاى هيچ شكى نيست كه هر چيزى كه اطلاق شىء به آن بشود، مخلوق الله است. و خلقت خدا اختصاص به مادّه‌ى اوليّه‌ى جهان ندارد.

در مورد تدبير هم همينطور آياتى وجود دارد كه آنها هم حكايت مى‌كند از اينكه هر جا مسأله‌ى تدبير و اراده مطرح باشد؛ در آنجا ربوبيّت الهى، مديريت الهى حضور دارد، آياتى هست كه به طور كلى، اين مسأله را مطرح فرموده است از جمله:

يونس / ٢٩: «يُدَبِّرُ الاَْمْرَ».

كه مى‌فرمايد تدبير امر به طور مطلق به دست خداست، باز:

رعد / ٣١: «بَلْ للّهِ الاَْمْرُ جَميعاً».

كه تقديم جار و مجرور در زبان عربى مفيد حصر است. للّهِ الاَْمْرُ جَميعا يعنى منحصراً هر كارى از آن خداست؛ و مجموع خلق و تدبير را در سوره‌ى اعراف به اين صورت ذكر مى‌فرمايد:

اعراف / ٥٤: «اَلا لَهُ الْخَلْقُ وَالاَْمْرُ تَبارَكَ اللهُ رَبُّ الْعالَمينَ».

آگاه باشيد كه هم آفرينش و هم تدبير، ويژه‌ى خداست.

بنابراين چون او رب عالمين است، همه چيز زير پوشش ربوبيّت او قرار دارد: هم آفرينش از اوست و هم تدبير به دست اوست. از نظر كلى آياتى در اين زمينه داريم كه خلق و تدبير، خالقيّت و ربوبيّت منحصر به خداست، در مقام تفصيل هم، قرآن بارها پديده‌هاى طبيعت را