ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٣٩ - تجديد سفسطه بازىهاى يونان باستان براى تخليه مغز ساده لوحان در دوران معاصر به وسيله مورتى

مجلد كتاب در بارهء سرگذشت علماء و دانشمندانى را مطالعه كنند كه با كمال مذهبى بودن ، بشريت را به تكامل و پيشرفتهاى علمى نائل ساخته‌اند . مطالعه كنندگان محترم ، مخصوصا اى جوانان عزيز و نونهالان باغ شكوهمند هستى ، اگر هم براى مطالعه در باره سرگذشت علماء و دانشمندان و انسانسازان فرصتى نداريد ، چند سطر ذيل را كه از ماكس پلانك ( يكى از پدران علم معاصر ، مخصوصا يكى از برجسته ترين پيشتازان انقلاب فيزيك در عصر ما است ) نقل مى كنيم ، با دقت مطالعه نماييد ، سپس هر كجا مى رويد برويد و همهء نوشته‌هاى مورتى را بخوانيد فقط فراموش نكنيد كه شما انسانيد و وجدان انسانى داريد . چند سطر ماكس پلانك چنين است : « هر انكار ارزش زندگى ، انكارى از انديشه بشرى است ، و بنا بر اين در آخرين تحليل نه تنها انكار شالودهء حقيقى علم است بلكه انكار دين نيز هست .
گمان من اين است كه بيشتر دانشمندان با نظر من موافقند و دست خود را به عنوان موافقت با اين امر كه انكاريگرى ( نيهليسم ) دينى مخرب علم نيز هست بلند خواهند كرد .
هرگز تضاد واقعى ميان علم و دين پيدا نخواهد شد ، چه يكى از آن دو مكمل ديگرى است . هر شخص جدى و متفكر ، به عقيدهء من ، به اين امر متوجه مى شود كه ، اگر بنا باشد تمام نيروهاى نفوس بشرى در حال تعادل و هماهنگى با يكديگر كار كنند ، لازم است كه به عنصر دينى در طبيعت خويش معترف باشد و در پرورش آن بكوشد . و اين تصادفى نيست كه متفكران بزرگ همهء اعصار چنان نفوس دينى ژرف داشته‌اند ، و لو اين كه چندان تظاهرى به ديندارى خود نكرده‌اند . از همكارى فهم با اراده است كه لطيفترين ميوهء فلسفه پيدا شده كه همان ميوهء علم اخلاق است . علم بر ارزشهاى اخلاقى زندگى مى افزايد ، از آن جهت كه عشق به حقيقت و قدسيت را با خود به ارمغان مى آورد عشق به حقيقتى كه در تلاش دايم براى رسيدن به معرفت صحيحترى از جهان مادى و معنوى پيرامون ما متجلى مى شود ، و قدسيت از آن جهت كه هر پيشرفت در