مى ورزند . ) ٢ - ( ثُمَّ أَنْزَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ بَعْدِ الْغَمِّ أَمَنَةً نُعاساً يَغْشى طائِفَةً مِنْكُمْ ) [١] ( و تا خداوند آنچه را كه در سينه‌هاى شما است بيازمايد و آنچه را كه در دلهاى شما است خالص و تصفيه نمايد ) بنا بر امثال اين دو آيهء مباركه در هر مورد كه كلمهء ابتلاء و در بعضى از موارد كلمهء فتنه به كار رفته است ، بهمان معناى قرار دادن در مجراى حوادث براى باز شدن سطوح نفس آدمى در اين دنيا و تصفيه نمودن آن است . ممكن است گفته شود كه در بعضى از آيات قرآنى جمله « لِيَعْلَمَ » ( تا خداوند بداند ) آمده است آيا اين گونه جملات دلالت به ادّعاى كسانى كه مى گويند : خداوند به جزئيات علم ندارد ، نمى نمايد - مانند اين آيه : ( إِنْ يَمْسَسْكُمْ قَرْحٌ فَقَدْ مَسَّ الْقَوْمَ قَرْحٌ مِثْلُه وَتِلْكَ الأَيَّامُ نُداوِلُها بَيْنَ النَّاسِ وَلِيَعْلَمَ الله الَّذِينَ آمَنُوا وَيَتَّخِذَ مِنْكُمْ شُهَداءَ وَالله لا يُحِبُّ الظَّالِمِينَ ) [٢] ( اگر زخمى براى شما وارد شده است ، براى آن قوم ( كفار ) هم مثل همان زخم وارد شده است و اين روزگاران ( حوادث تاريخى ) را ميان مردم به جريان مى اندازيم و تا خداوند بداند كسانى را كه ايمان آورده‌اند و از شما ( مردم با ايمان شهودى اتخاذ كند و خداوند ستمكاران را دوست نمى دارد ) ظاهر اين گونه آيات اينست كه نتيجهء حوادث و اصطكاك و ابتلاءها اينست كه خداوند از آنچه كه تحقق نيافته و مخفى است آگاه گردد و اين مطلب خلاف اصل مسلم عقايد اسلامى است كه خداوند بهمهء اشياء در همهء عرصهء هستى داناى مطلق است .
مرحوم علامهء طباطبائى در تفسير اين آيه چنين مى گويد : مقصود از اين آيهء شريفه ظهور ايمان مردم با ايمان است پس از مخفى بودن آن ، زيرا علم خداوند تعالى به حوادث و اشياء در جهان عينى عين وجود آنها در جهان عينى است ، زيرا اشياء با وجود واقعى خود ، معلوم خداوندى هستند نه بوسيلهء صورتهاى منعكس از آنها آن گونه كه علوم و ادراكات ما مى باشد ( علوم و ادراكات ما در بارهء حوادث و اشياء صورتهاى معمولى از

[١] آل عمران آيه ١٥٤ .
[٢] آل عمران آيه ١٤٠ .