ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ١٢٥ - كيهان بزرگ با دستور خداوندى در مجراى قوانين خود در جريان است و شما از اين جريان برخوردار مى شويد

كيهان بزرگ با دستور خداوندى در مجراى قوانين خود در جريان است و شما از اين جريان برخوردار مى شويد امير المؤمنين عليه السلام در اين جملات مبارك ، اشاره بيك اصل علمى و فلسفى بسيار با اهميتى مى فرمايند كه توجه بآن ، براى كاروانيان علوم و معارف جهانشناسى بسيار ضرورى است . اين اصل علمى و فلسفى چنين است كه واقعيات ثابت و پديده‌هاى متغير و جريانات قانونى كه در اين كيهان بزرگ وجود دارند ، نه چنان است كه مستقيما لذائذ و آلام ما را در نظر دارند . و نه چنان است كه حركات قانونمند خود را براى توسل و نزديكى به ما صورت مى دهند . اين معنى با اشكال مختلفى در ادبيات بعد از ظهور اسلام ، در جوامع اسلامى مطرح شده است . از آن جمله :
< شعر > يكى مرغ بر كوه بنشست و خاست بر آن كُه چه افزود و زان كُه چه كاست تو آن مرغى و اين جهان كوه تست چو رفتى جهان را چه اندوه تست < / شعر > اگر ناچيزى بعد مادى انسان را در برابر كيهان بزرگ در نظر بگيريم ، [ همان گونه كه خداوند متعال در قرآن مجيد فرموده است : ( لَخَلْقُ السَّماواتِ وَالأَرْضِ أَكْبَرُ مِنْ خَلْقِ النَّاسِ ) [١] ( البته آفرينش آسمانها و زمين بزرگتر است از آفرينش مردم ) ] خواهيم دانست كه چنان نيست كه عالم هستى با آن همه عظمتى كه دارد ، بطور مستقيم و با كمال آگاهى و آزادى براى بر آوردن خواسته‌هاى انسانها حركت مى كنند و در معرض كَوْن و فساد قرار مى گيرند ، اگر چه خود انسان با بلند پروازيهاى بىاساسى كه دارد ، خيال مى كند كه همهء عالم هستى هيچ كارى جز براى برآوردن خواسته‌هاى او ندارد آرى - < شعر > دريا كه به طبع خويش موجى دارد خس پندارد كه اين كشاكش با اوست < / شعر > خداوند سبحان مى فرمايد : * ( كَمْ تَرَكُوا مِنْ جَنَّاتٍ وَعُيُونٍ . وَزُرُوعٍ وَمَقامٍ كَرِيمٍ . وَنَعْمَةٍ كانُوا

[١] المؤمن ( غافر ) آيه ٥٧