ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٨٥ - چه موقعى عقول ناپديد شدهء عرب به خود آنان برگشت

خودش كارى با اين علوم و معارف كه ديگران گفته‌اند ، ندارد . بدين ترتيب رسالت و مأموريت نويسنده از برون و درون خود ، براى مواجه ساختن مغز انسانها با خلاء محض صورت مى گيرد .
چه موقعى عقول ناپديد شدهء عرب به خود آنان برگشت تاريخ پرتلاطم عرب بعد از صدر اسلام جاى بررسى و تحقيق فراوانى دارد . فراز و نشيبى را كه عرب پس از ظهور اسلام ، مخصوصا پس از سى سال اوّل پيدا كرد ، نمى توان به سادگى و با روش تاريخ نويسى حرفه اى و تحليلگرى معمولى مورد تفسير و توجيه قرار داد . آنچه كه در بارهء سؤال مطرح شده در فوق ، از ديدگاه مربوط به كار ما در اين تفسير مربوط مى شود ، دو جنبه از سرگذشت عرب بعد از اسلام است كه بهر ترتيبى باشد ، بايد با تحقيق مناسب مورد دقت قرار بگيرد . جنبهء يكم - سرگذشت نژاد عرب ( چه نژاد اصيل آن كه عبارتست از عرب قحطان ، و چه غير اصيل آن كه شامل اقوام و مللى ميباشد كه عمدتا پس از ظهور و رواج اسلام از نظر زبان و آداب و رسوم فرهنگى و ايده ئولوژى كه به عرب ملحق شدند و تدريجا در دورانهاى بعدى بدون ذكر ريشه‌هاى نژادى ، مجموعه اى از جوامع عربى را تشكيل دادند . ) عرب از اين جنبه و از اين بعد ، مانند ديگر نژادها و اقوام و ملل ، براى خود تاريخ و سرگذشت داشته و شاهد جريانات فرهنگى و اقتصادى و سياسى و تحولات گوناگونى بوده است كه كم و بيش مورد بحث و بررسى صاحبنظران عرب و غير عرب قرار گرفته است .
جنبهء دوم - سرگذشت نژاد عرب ، عبارتست از تاريخ اين نژاد پس از ظهور و شيوع اسلام كه آنان را با عنوان ايده ئولوژى اسلام ( مسلمانان ) متصف و مشهور ساخت . آنچه كه در اين مبحث مختصر مورد توجه ما است ، اين جنبهء دوم است كه از اهميت بسيار بالائى برخوردار بوده و موجب درخشش چهرهء جهانى اين نژاد گشته است . اساسىترين سؤالى كه در اين جنبه از سرگذشت عرب مطرح است ، اينست كه اين نژاد مهم در ارتباط