ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ١١ - آيا با فقدان حسّاسيّتها در موقع اعتياد ، طبيعت انسانى واقعا دگرگون مى گردد

سرعت از ذهن او ناپديد مى شود و معلول كه همان سوختن فرش است ، در جلو چشمانش نمودار مى گردد . آرى ، درك و دريافت آن قواعد كلى نيازمند هشيارى و حساسيت وجدان و ذهن آدمى است . ولى براى درك و دريافت « سقوط دردآور تكيه بر خويشتن بيش از حدّ معقول » ، شرط مزبور ( هشيارى و حساسيت ) در حدّ بسيار عالى بايد باشد تا آدمى بتواند بفهمد كه از كدامين موقعيت عالى بكدامين درجهء پست سيه چال سقوط كرده است . يك مثال بسيار ساده ولى كاملا قابل تطبيق بر مورد بحث ، موضوع سيگار كشيدن است كه انسان در آغاز شروع به كشيدن سيگار ، بجهت سلامت و حسّاسيت ريه و ديگر اعضاى درونى [ كه استعداد عكس العمل تأثرى در برابر دود مزاحم را دارند ] احساس سوزش و ناراحتى ريوى مى نمايد ، كم كم با تكرار كشيدن سيگار از تأثر مزبور ( سوزش و ناراحتى ) كاسته مى شود ، تا جايى كه آدم معتاد عمل سيگار كشيدن را يك پديدهء طبيعى احساس مى كند و هنگامى كه سيگار را كنار مى گذارد ، تا مدتى احساس ناراحتى و زجر مى نمايد . يك مثال ديگر هم كه در عين سادگى ، وضع مورد بحث ما را دقيقا بيان مى كند ، شغل قصابى است . قطعى است كه يك انسان با داشتن مغز و روان معتدل ، براى اولين بار كه حيوانى را مى كشد ، حالت ناراحتى و غير عادى دارد ، و با تكرار اين كار ، روزى فرا مى رسد كه اگر همهء حيوانات روى زمين را از پاى در آورد ، نه تنها احساس ناراحتى براى او دست نمى دهد ، بلكه اگر موقعيت از نظر حرفه اى مقتضى چنان عملى باشد و او آن را انجام ندهد ، خود را ناراحت مى يابد .
آيا با فقدان حسّاسيّتها در موقع اعتياد ، طبيعت انسانى واقعا دگرگون مى گردد آرى ، كسانى پيدا مى شوند و مى گويند : هر اندازه كه اعتياد در يك انسان بيشتر رسوخ پيدا كند ، تأثير آن در دگرگون ساختن طبيعت انسانى شديدتر مى گردد . و به عبارت مشهور : « طبيعت ثانوى براى انسان ايجاد مى نمايد » اين نظريّه از عمق شايسته برخوردار نيست ، زيرا اگر چه انواع اعتيادهاى مضرّ تأثيراتى شديد در طبيعت قانونى انسان