ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٢٥٤ - توضيحى در بارهء تغيّر احكام اوليه

لمن عصاه و إن كان سيّدا قرشيّا . » ( خداوند متعال بهشت را براى كسى آفريده است كه او را اطاعت كند اگر چه يك بندهء حبشى باشد ، و خداوند آتش را براى كسى آفريده است كه او را معصيت نمايد اگر چه سيّد قرشى باشد ) و اين تساوى در اصول انسانى ميان همهء افراد مردم ، ايجاب مى كرد كه مالكان برده‌ها به اضافهء اين كه با آنان با بهترين روابط رفتار كنند ، با توجه بآن تساوى در صدد آزاد كردن آنان برآيند البته اين يك انگيزه اخلاقى بسيار والا بود .
٣ - بردگان بجهت دريافتن حقوق بنيادين انسانى خود ، توانستند در جوامع اسلامى با ابراز لياقتهاى متنوع ، مناصب بسيار عالى را حيازت كنند و خود همين پيشرفت در به فعليت رسيدن استعدادها ، خود آنان به توانائىهاى مختلف براى آزاد ساختن خود دست يافتند .
٤ - اگر كنيزى از يك مرد آزاد داراى فرزند مى شد ، به عنوان « ام ولد » آزاد مى گشت .
٥ - مكاتبه يكى از بهترين وسائل آزادى بردگان گشته بود . بدين ترتيب كه برده‌ها با مالكان خود قراردادى منعقد مى كردند كه بروند كار كنند و قيمت خود را به مالك بپردازند و آزاد شوند .
٦ - روايات بسيار فراوانى در اجر و پاداش بسيار بزرگ براى آزاد كردن بردگان وارد شده است كه دلالت صريح به استحباب مؤكد آزاد كردن بردگان نيز دارند .
٧ - اسلام كيفر بسيارى از گناهان را آزاد ساختن برده‌ها قرار داد .
٨ - پيامبر اسلام در برخى از جهادها كه مسلمانان اسيرانى را مى گرفتند ، دستور مى داد : آن اسيران ، از معلومات و صنايعى كه مى دانستند به مسلمانان تعليم بدهند و در مقابل آزاد شوند .
٩ - يكى ديگر از اقدامهاى بسيار منطقى اسلام براى ريشه كن كردن بردگى ،