ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٢٥١ - توضيحى در بارهء تغيّر احكام اوليه

مى كند . از آن جمله : عن الرّضا عليه السلام . . . و اجتهدوا أن يكون زمانكم أربع ساعات : ساعة للَّه لمناجاته و ساعة لأمر المعاش و ساعة لمعاشرة الأخوان الثّقات الَّذين يعرّفونكم عيوبكم و يخلصون لكم فى الباطن ، و ساعة تخلَّون فيها للَّذاتكم و بهذ السّاعة تقدرون على الثّلاث السّاعات [١] ( و بكوشيد زمان شما در چهار قسمت سپرى شود : قسمتى براى خدا با مناجات به درگاه او . قسمتى براى امر معاش . قسمتى براى انس با برادران موثّق كه عيوب شما را براى شما بازگو كنند و اخلاص باطنى با شما داشته باشند . و قسمت ديگر براى لذات [ مشروع ] و اين قسمت موجب مى شود كه بر توانايى شما براى انجام آن سه قسمت افزوده شود . ) با نظر به مجموع منابع قرآنى و حديثى و حكم بديهى عقل به وجود نيازهاى مادى و معنوى در انسان و ضرورت برطرف ساختن آنها ، هر حكمى كه براى مرتفع ساختن اين نيازها وضع و مقرر شود ، حكم اولى و ثابت است .
توضيحى در بارهء تغيّر احكام اوليه پيش از ورود به بيان موارد دگرگونى احكام اوليه ، لازم است كه توضيحى در بارهء تغيّر احكام اوليه داشته باشيم . معناى تغيّر در احكام اوليه آن نيست كه اين احكام براى زمانى معين ( نسخ ) و يا در موقعيتى خاص در بارهء موضوعات خود وضع و مقرر ميشوند ، سپس با منقضى شدن آن زمان يا آن موقعيت خاص و يا انتفاء موضوعات آن احكام ، از بين مى روند ، مانند اين كه اصلًا وضع و مقرر نشده بودند ، بلكه با نظر به توضيحى كه مى دهيم ، از قبيل منتفى شدن حكم به جهت انتفاء موضوع خويش است ، زيرا احكام اوليه كه

[١] بحار الانوار - مجلسى ج ١٧ - ص ٢٠٨ و الفروع من الكافى - محمد بن يعقوب كلينى ج ٥ - ص ٨٧ .