ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ١٩٦ - ترجمهء خطبهء صد و چهل و هفتم

موجود عظيم و مقدس و وابسته به خداوند بزرگ است .
٨ - ژان ژاك روسو در كتاب معروف خود پس از ذكر شرائط قانونگذارى مى گويد : « بنا بر آنچه گفته شد ، فقط خدايان مى توانند چنانكه شايد و بايد براى مردم قانون بياورند » [١] بدانجهت كه روسو مردى است مسيحى و يكتاپرست . لذا منظور وى از خدايان انسانهاى مقدس و وابسته به خدا مى باشند . مانند انبياء عليهم السلام در اصطلاح ما .
٩ - در مراتب خدايان مصر باستانى اين ترتيب وجود دارد : امون رع بعنوان آفتاب مخفى خدايى است كه مرزى براى معبود ( خداوند ) سيستم دهندهء هستى است و مرتبهء اين خدا پس از پتاح است كه ايجاد كنندهء كائنات است [٢] اميدواريم مطالعه كنندگان ارجمند حتماً براى تكميل اين مبحث همان گونه كه اشاره كرديم ، مراجعه فرمايند به مجلد دهم از تفسير و نقد و تحليل مثنوى از ص ٦٣ تا ص ٧٤ از مجموع اين تحقيقات بيك نتيجهء مهم مى رسيم و آن اينست .
اكنون به تفسير جملات خطبه مى پردازيم : اين كه امير المؤمنين عليه السلام مى فرمايد : « خداوند پيامبر را مبعوث فرمود تا بندگان خود را از پرستش بتها نجات داده و به عبادت خود وادار نمايد » منظور آن نيست كه اهل جاهليت خداوند بزرگ را قبول نداشتند ، بلكه مقصود آن حضرت اينست كه آنان خداشناس حقيقى نبودند ، زيرا اگر معرفت آنان در بارهء خدا كامل بود ، نه بتها و ديگر موضوعات را مى پرستيدند ، و نه با ارتكاب قتل و غارت و انواع زشتىها شيطان را مى پرستيدند . ممكن است گفته شود : مگر بعد از بعثت پيامبر اكرم صلَّى اللَّه عليه و آله و سلم پرستش غير خدا و پيروى از شيطان از بين رفت ، درست است كه بتهاى جامد شكسته شد و مردم هم با زبانشان لعنت به

[١] قرار داد اجتماعى - ژان ژاك روسو ص ٨١
[٢] العقد الثمين - احمد افندى كمال ص ١٠ .