ترجمه و تفسير نهج البلاغه

ترجمهء خطبهء صد و سى و هشتم

كيست آن كسى كه هدايت را مغلوب هوى مى سازد

كيست آن كسى كه هوى را مغلوب هدايت مى سازد

همان گونه كه در آن زمان هدايت مغلوب هوى نخواهد شد ، قرآن نيز مقهور آراء و نظريات پيش ساخته و موافق هوى و خود خواهىها نخواهد گشت

اينست كه قاعدهء كلى زهرهاى عسلنما كه نخست مى فريبند و جذب ميكنند و عاقبت آدمى را به چنگ مرگ و تباهى مى سپارند ) *

آيا با فقدان حسّاسيّتها در موقع اعتياد ، طبيعت انسانى واقعا دگرگون مى گردد

بالأخره روزگارى فرا مى رسد كه بشر طعم حقيقى عدالت را بچشد

طوفانى كه بعد از آن آرامشى نسبى به وجود آمد ، ولى نه آرامش مطلوب

انسان و انديشه و تعقل

تجديد سفسطه بازىهاى يونان باستان براى تخليه مغز ساده لوحان در دوران معاصر به وسيله مورتى

چه موقعى عقول ناپديد شدهء عرب به خود آنان برگشت

مبارزه با خود طبيعى ( نفس امّاره ) و شيطان ، مقدمهء ضرورى تكامل

ترجمهء خطبهء صد و سى و نهم

تفسير عمومى خطبهء صد و سى و نهم

داستان شورى

ترجمهء خطبهء صد و چهلم

اگر چنين فرض كنيم كه شما از گناه و لغزشها محفوظ و مبرا هستيد ، باز نمى توانيد گناهان ديگران را بازگو كنيد و آنان را مورد مذمّت و استهزاء قرار بدهيد ، چه رسد باين كه خود به معاصى آلوده باشيد

احتمال توبه و بازگشت به سوى خدا ، مانع از عيبجوئى و عيبگوئى است

هر گونه افشاى عيب و كشف آن ممنوع است و موارد استثناى آن

ترجمهء خطبهء صد و چهل و يكم

در آن موارد كه سخن احتمال صدق و كذب را دارد و ديدن ، انسان را مستقيما در ارتباط با واقعيات مى گذارد ، قطعى است كه ديدن ترجيح دارد

ترجمهء خطبهء صد و چهل و دوم

بايد در نيكوكارى اهم و مهم مراعات گردد

ترجمهء خطبهء صد و چهل و سوم

تفسير عمومى خطبهء صد و چهل و سوم

كيهان بزرگ با دستور خداوندى در مجراى قوانين خود در جريان است و شما از اين جريان برخوردار مى شويد

حال كه چنين است ، وقتى كه مى خواهيد به نماز استسقاء برويد ، نخست قلب خود را بررسى كنيد

آيت اللَّه خوانسارى و نماز استسقاء

نتائج وخيم گناهان روزى گريبان گنهكاران را مى گيرد

توبه و استغفار از گناهان ، موجب فراوانى روزى و رحمت خداوندى بر مخلوقات مى گردد

خداوندا ، پروردگارا ، از جايگاههاى معمولى زندگى بدر آمده رو ببارگاه تو آمده ايم ما را مأيوس و نوميد برمگردان

خداوندا ، ما چه گوييم چون تو مى دانى نهان

خداوندا ، ما را از بارگاهت نوميد برمگردان

پروردگارا ، مشيت و قدرت مطلقهء تست كه جهان هستى را بجريان انداخته است و هدفى جز رحمت و لطف بر عالم و عالميان ندارى با همين رحمت و لطف ، بار ديگر وجود ما را با طراوت فرما

ترجمهء خطبهء صد و چهل و چهارم

2 - حجت برونى

آزمايشهاى خداوندى در اين دنيا براى باز كردن سطوح نفوس انسانها است

راسخون در علم چه كسانى هستند

امامت از فرزندان هاشم قريش است و غير قريش صلاحيت اين مقام الهى را ندارد

دنياى زودگذر را گرفتند و آخرت جاودانى را رها ساختند

كجا رفتند و چه شدند آن بينايان و اطاعت كنندگان و دلهاى بخشيده شده بخدا

ترجمهء خطبهء صد و چهل و پنجم

مورد دوم

ترجمهء خطبهء صد و چهل و ششم

آماده كردن سپاه و قدرت بعنوان وسيله و سبب است ، نه تكيه بر سپاه و قدرت و بريدن از رحمت و فيض ربانى

نتيجهء حيات بخش اين اعتقاد كه پيروزى و قدرت از خدا است

آيا با اين نظريهء عالى در بارهء با اهميتترين مسئلهء سياسى كه امير المؤمنين على بن ابي طالب عليه السلام بيان نمودند و جامعهء اسلامى را از خطر نجات دادند باز مى توان گفت على بن ابي طالب عليه السلام مرد سياست نبوده است

ترجمهء خطبهء صد و چهل و هفتم

قرآن تجلىگاه خداوندى

آرى ، چنين است مختصات روزگار بنى أميه و بنى أميه صفتان

در آن زمان قرآن و اهل قرآن ميان مردمند ولى از آنان نيستند

عاملى مشترك در درون اين تبهكاران بوجود مى آيد كه آنانرا وادار به تفرقه مى نمايد

وقتى كه اعتقاد و عمل به قرآن مجيد از بين رفت ، مجبورند كه براى حفظ مقام خود خط و شكل و حتى تجويد و قرائت آن را حفظ كنند

مبارزهء بىامان با انسانهاى صالح و رشد يافتگان را مبناى سلطه گرى خود قرار دادند

براى همسايگى با خدا ، بايد نصيحت او پذيرفته شود و كلامش دليل هدايت باشد

كسى كه عظمت خداوندى را مى داند ، عظمت و كمال خود را در تواضع به مقام شامخ ربوبى مى داند

چه عامل روانى در درون آدميزاد ايجاد مى گردد كه از حق و حقيقت وحشت مى كند و مى گريزد

شناخت رشد نخست با تبلور ضد آن در مردم پست و سپس جستجوى آن از خود اهل رشد و كمال

ترجمهء خطبهء صد و چهل و هشتم

نابكاران در طول تاريخ ائتلاف مى كنند و دست اتحاد به هم مى دهند ، در صورتى كه هدفى ندارند جز بدست آوردن سلطهء مطلقه براى خود و محو ديگران از صفحه وجود كه در رديف اول همان ائتلاف و اتحاد كنندگان با آنان مى باشند

تا به خود بياييد خودكامگان سلطه جو وارد ميدان شدهاند ، اى انسانهاى الهى برخيزيد و امان به نابكاران ندهيد

هيچ گمراهى بىعلت نيست و براى هر پيمانشكنى شبهه ايست

شگفتا ، ديدن و شنيدن معلولها و غفلت از علتها

ترجمهء خطبهء صد و چهل و نهم

كوشش و تلاش فراوانى براى حلّ راز اين امر نمودم ، ولى خداوند آشكار شدن اين راز را نمى خواست

بحثى در بارهء بدا

به خداوند سبحان شرك نورزيد ، سنت پيامبر را ضايع نكنيد ، رستگار خواهيد گشت

هيچ چيزى براى شخصيت بشرى ، سازنده تر يا مخربتر از عامل گرايش نيست

ثبات و دوام سنت پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله و سلم

ريشههاى اساسى ثابتها و ارتباط آنها با متغيرات

انواع ثابتها با نظر به اصالت و وسعت مفاهيم آنها

آن قسمت از احكام اسلامى كه بر مبناى نيازهاى ثابت وضع شده است ، احكام اوليه ناميده مى شود

توضيحى در بارهء تغيّر احكام اوليه

1 - اصل صيانت ذات ريشه دارترين ثابتها ، صيانت ذات است

يك - ممنوعيت خودكشى و حرمت آن

2 - انسان جانداريست داراى دو بعد مادى و معنوى

8 - فرهنگ گرايى

9 - تمايل شديد براى دريافت موقعيت در جهان هستى ، انسان موجوديست كه مى خواهد موقعيت خود را در كتاب هستى بداند

10 - نياز انسان به پاسخ براى چهار سؤال اساسى كه در روياروى او قرار گرفتهاند

2 - اصول ثابته - در صيانت ذات در « بايستگىهاى » حيات مطلوب در زندگى جمعى

انسان « آن چنانكه هست در ارتباط با خدا »

پنج - عدالت مطلقهء خداوندى

هشت - لزوم اكتساب اخلاق فاضله

نمايش چهارم

قسم دوم - ثابتها در ارتباط انسان « چنانكه بايد » با افراد همنوع خود

2 - اصول ثابتهء حقوقى

قسم دوم - اصول ثابتهء سياسى « آن چنانكه بايد »

يك - بدانجهت كه سياست مديريت و توجيه انسانها را بعهده مى گيرد ، بالضروره بايد انسان را كه موضوع كار آن است ، بمقدار لازم بشناسد

دو - آن نوع سياست مى تواند براى حال بشريت مفيد باشد كه هدفى عالىتر از آنچه كه جامعه با عوامل جبرى به آنها رسيده و بر مبناى آن حركت مى كند

دومين ريشهء ثابت و اساسى اخلاق از وجدان ناب بشرى سرچشمه مى گيرد

هر كس مسئول كار خود و با هر كسى مطابق توانايى اوست

تا ديروز با شما ، امروز عبرتى براى شما و فردا از شما جدا ميشوم و مى روم

عوامل بقاء حيات ما همانند سايهها و ابرها و بادهايى است كه در حركت رو به فنا است

روزگارى بدن من با شما همسايه بوده است

من از شما جدا مى شوم و به ديدار خدايم مى روم

فردا كه من از ميان شما رخت بربستم ، مرا خواهيد شناخت

ترجمهء خطبهء صد و پنجاهم

در بارهء آنچه كه خواهد رسيد شتابزده نباشيد و دير تلقى نكنيد و آنچه را كه فردا خواهد رسيد

انسانى كه وابسته بما است ، در طوفان فتنهها ، با كمال آرامش تلاش خود را در انجام وظيفه بجاى مى آورد

در آن هنگام جمعى از مردم با ايمان چشمانشان با قرآن نورانى ، و گوشهايشان آشنا با تفسير ، و جام حكمت را شامگاهان و صبحگاهان سركشند

خداوند مهلت مى دهد و تبهكاران به نهايت رسوايى مى رسند و دگرگونى آغاز مى گردد

شهادت بلى ، خودكشى نه جهاد و تكاپو در راه خدا بلى ، تلاش بيهوده و بىنتيجه ، نه

رنگ سرخ خون هرگز جوهر شمشير و انسانهاى رشد يافته و هدف فعاليت آن را نمى پوشاند

عده اى كه به انگيزگى مال و مقام دور پيامبر صلى الله عليه و آله را گرفته بودند ، با رحلت آن بزرگوار بهمان وضع اولى خود برگشتند و راه جاهليت را پيش گرفتند

ترجمهء خطبهء صد و پنجاه و يكم

از مستىهاى نعمت بپرهيزيد

هرگز خود را به گرد و غبار كور كنندهء فتنهها مسپاريد

فتنه را يك پديدهء ساده مشماريد ، زيرا فتنه از راههاى پنهانى به حركت در مى آيد اگر چه با گذشت زمان و بروز حقائق ، باطن و مقاصد آن آشكار مى گردد

همان گونه كه رادمردان تاريخ عظمتها و نيكىها را از يكديگر اقتباس مى كنند ، تبهكاران ضد انسان فتنه و فساد و پستىها را با پيمانهايى كه مى بندند بيكديگر به ارث مى گذارند

اگر پرده برداشته شود و حيله گرىها نمايان گردند ، فتنه انگيزان از يكديگر با خصومت و كينه توزى جدا مى شوند

آمادهء مقاومت در برابر طوفانهاى مرد افكن فتنهها باشيد ، و گر نه ساقط مى گرديد

براى تقويت اراده ، اهميت و ضرورت حياتى هدف و كارى را اثبات كنيد كه شما را به آن هدف مى رساند

در آن هنگام كه نيروى فتنه به شديدترين درجهء خود برسد ، هر كس را كه در سر راه آن قرار بگيرد ، بشكند و هر كس را كه در آن به تلاش بپردازد متلاشى و نابودش سازد

فتنه با قضاى تلخ وارد عرصهء جامعه مى گردد ، همه چيز را بر هم مى زند

با سوگندهاى فريبنده و با نمايشگريهاى ايمان ، وارد عرصهء اجتماع ميشوند و همهء واقعيات و حقائق را مختل مى سازند

فتنهها و انقلابات بمعناى واقعى آنها

2 - آرمان آزادى

3 - پيشرفت علم و صنعت

فهرست آيات

فهرست روايات

فهرست اشخاص

فهرست مآخذ

فهرست مطالب

ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٣٧٥ - فهرست اشخاص

ژان ژاك روسو ١٩٦ ژرژ دل وكيو ٢٩٧ س سفيانى ٢ سعدى ٣١ ، ٣١٤ ، ٣٥٠ سعيد بن المسيب ٣٣٣ سليم البشرى ٣٣٣ سيسرون ٦٤ سنكا ٦٤ سلمة بن كهيل ١٥٧ سفيان ثورى ١٥٧ سيوطى - جلال الدين ١٥٧ سهل بن سعد ٣٣٢ سليمان العبد ٣٣٣ سيف بن ذى يزن الحميرى ٣٤٢ سقراط ٧٤ ش الشعبى ١٥٩ ص صدر المتألهين ٧٤ ، ٧٧ صنابجى ١٥٧ صدوق ٢٥٠ ط طباطبائى - علامه سيد محمد حسين ٦٤ ، ٢٥٨ طلحة ٢١٦ ، ٢٢١ ع عبد الملك بن مروان ٣ ، ١٥ ، ٢٠٦ عبد الرحمن بن اشعث ١٥ عيسى جلالى ٢٦ علقمه ١٥٧ عبايه ١٥٧ عثمان ١٥٧ عبد الله بن عمرو ١٥٧ عبد الملك بن عمير ١٥٩ عامر بن ابى وقاص ١٥٩ عمر بن الخطاب ١٧٧ ، ١٨٦ على بن محمد بن سيف ١٨٦ عبد الرحمن جامى ٢٤٠ عبد الحميد خان ٣٣٣ العدوى - حسن ٣٣٣ عمر الرافعى - شيخ ٣٣٣ عمرو بن على ٣٣١ ف فرويد - زيگموند ٤٩ فرانسوا ژنى ٦٥ فارابى ٧٤ فيليپ فرانك ١٣٢ فخر رازى ١٥٥ فيلون اسكندرى ٢٧٨ فؤاد كرمانى ٣٢٦