ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٨٨ - مبارزه با خود طبيعى ( نفس امّاره ) و شيطان ، مقدمهء ضرورى تكامل

٢٢ - و اعلموا أنّ الشّيطان أنّما يسنّى لكم طرقه لتتبعوا عقبه ( و بدانيد كه شيطان راه خود را سهل و هموار مى سازد كه به دنبال او برويد و از او پيروى كنيد . ) مبارزه با خود طبيعى ( نفس امّاره ) و شيطان ، مقدمهء ضرورى تكامل اين دو عامل تخريب شخصيت آدمى ، چنان مورد غفلت ما اولاد آدم عليه السلام قرار مى گيرند كه گويى اصلا ما دشمنانى به نام « خود طبيعى » و شيطان نداريم ، يا ما چنان موجودات نيرومندى هستيم كه آن دو دشمن نمى توانند با ما به مبارزه برخيزند و بهر تقدير در خطرناك بودن اين دو دشمن همين بس كه در قرآن مجيد در ٦٩ مورد ، شيطان با كلمهء مفرد و در ١٨ مورد ، شياطين با كلمهء جمع آمده و با اشكال و طرق گوناگون ، پليديها و اغواهاى دخالتهاى فريبكارانهء او را بيان فرموده و با بيانات مختلف اجتناب و دورى از او را مورد دستور قرار داده است . همچنين خداوند متعال در بارهء اجتناب از نفس اماره كه باصطلاح امروزى همان « خود طبيعى » يا « خود حيوانى » است ، با اشكال متنوع ، دستوراتى صادر فرموده است ، احاديث كاملا معتبر بمضمون اعدى عدوّك نفسك الَّتى بين جنبيك ( دشمنترين دشمنان تو ، نفس توست كه ميان دو پهلويت ( درونت ) قرار دارد . ) بسيار فراوان وارد شده است . ولى متاسفانه ، چند جهت باعث مى شود كه ما در مقابل آن دو ، هيچ اهميتى به دفاع از شخصيت انسانى خود قائل نشويم : ١ - نامحسوس بودن اين دو دشمن خطرناك .
٢ - انعطافپذيرى شگفتانگيزى كه در نيرنگبازىهاى خود دارند .
٣ - لذتگرايى افراطى كه قواى مقاومت را از ما مى گيرد و در برابر آن دو ، ما را به زانو در مى آورد .
٤ - فورى نبودن نتائج پيروى از آن دو دشمن خطرناك ، يعنى اغلب نتائج بنيانكن