فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٦٦ - دنباله كلام در شرح الاسم بودن تعاريفى كه براى وجود نمودهاند

محفوظ مانده و وجودش تبدّل پيدا كند و حال آنكه وجود ماهيّت ندارد بلكه‌

ماهيّتش همان حقيقت وجود مى‌باشد و وجودى زائد بر آن موجود نبوده تا از آن‌

زائل شده و آن حقيقت نفسش در ذهن محفوظ بماند.

شرح فارسى:

توضيح‌

دليل دوّم‌

دليل دوّم بر اينمدّعا آنستكه تمام اشيائيكه در ذهن مرتسم مى‌شوند

ماهيّت آنها منفكّا از وجودشان محفوظ مانده، سپس وجودشان تبدّل پيدا كرده و

در ذهن جاى‌گزين مى‌شود دليل اينكه آثار مطلوب و مترتّبه در خارج ديگر بعد از

ارتسام بر آنها ترتّب پيدا نمى‌كنند و حال آنكه در وجود چنين نيست زيرا:

اوّلا: وجود داراى ماهيّت نيست و حقيقت و ماهيّتى كه وجود قائم‌

بآنست عين وجوده بوده و زائد بر آن نيست قابل زوال از آن بوده و آن ماهيّت در

ذهن محفوظ بماند.

و ثانيا: بعد از زوال و انفكاك اگر تبدّل پيدا كند يا بوجود متبدّل شده و يا

بعدم:

تبدّل بعدم كه خلاف فرض است و بوجود هم اسمش تبدّل نيست چون‌

تبدّل درموردى صادق است كه حالت قبل با بعد تفاوت كرده و متبدّل غير از

موجود قبلى باشد.

قوله: و ماهيّته الّتى هوبها: ضمير « هو » به وجود و ضمير در « بها » به‌

ماهيّت راجع است.

قوله: هو عين حقيقة الوجود: ضمير « هو » به « ماهيّت » راجع بوده و تذكير

آن باعتبار خبر يعنى « عين » مى‌باشد.

قوله: و لا وجود زائد عليها: ضمير در « عيها » به حقيقت الوجود راجع‌

است.