فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣٧٥ - فصل در بيان اينكه معدوم چيزى نيست

شرح عربى:

غرر

فى انّ المعدوم ليس بشيئ‌

شروع فى بعض احكام العدم و المعدوم:

ما، اى ماهيّة، ليس موجودا يكون ليسا، صرفا فليس ثابتا قبل وجوده‌

ايضا خلافا للمعتزلة حيث يقولون انّ الماهية فى حال العدم ثابتة و

ليست موجودة بوجه من الوجوه، قد ساوق الشّيئ، اى الماهيّة، لدينا،

معاشر الحكماء، الايسا، الالف للاطلاق و الأيس هو الوجود، و، لكنّ،

جعل المعتزلى الثّبوت عمّ، اى اعمّ، من الوجود و من النّفى العدم، اى و

جعل العدم اعمّ من النّفى فالمعدوم الى الماهيّة الممكنة عنده ثابت و ليس‌

بموجود و كذا ليس بمنفىّ و المعدوم الممتنع عنده منفىّ و ليس بثابت‌

و الفطرة السّليمة تكفى فى مؤنة ابطال هذا القول ثمّ انّ بعض المعتزلة قال‌

بتحقّق الواسطة بين الموجود و المعدوم و سمّاها حالا و اطلق عليها الثّابت‌

و بنفى الواسطة بين الثّابت و المنفى كما قلنا:

ترجمه:

فصل در بيان اينكه معدوم چيزى نيست‌

در اين فصل به بعضى از احكام عدم و معدوم مى‌پردازيم:

ماهيّتى كه موجود نيست، « ليس » صرف و نيستى محض بوده و قبل از

وجودش نيز ثابت نمى‌باشد.

ولى معتزله در اينحكم مخالفت كرده و گفته‌اند ماهيّت در حالى كه‌

معدوم است ثابت بوده ولى بهيچ وجهى موجود نمى‌باشد.

شيئ بمعناى ماهيّت نزد ما حكماء « ايس » يعنى وجود مى‌باشد ولى‌

معتزله ثبوت را اعمّ از وجود و عدم را اعمّ از نفى دانسته‌اند.

بنابراين معدوم يعنى ماهيّت ممكنه نزد معتزلى ثابتى را گويند كه موجود