فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٩١ - دليل سوم براى اصالت وجود

همين دليل سوّم است و امّا كسانيكه قائل باصالت ماهيّت بوده ولى تشكيك را

از ماهيّت سلب نكرده‌اند (مراد طائفه دوّم مى‌باشد كه قبلا نامى از آنها برديم)

اين دليل ردّ و جواب آنها نيست بلكه جواب آنها ردّ مبناى آنها مى‌باشد يعنى‌

اصالت ماهيّت را بايد جواب داد.

سپس بعد از جواب دادن از قائلين باصالت ماهيّت و طائفه‌ايكه جمع‌

بين آن دو امر گذشته را كرده‌اند مى‌فرمايد:

اين توالى فاسدى كه بنابر مذهب اينقائلين مى‌باشد بر مذهب قائلين‌

باصالت وجود مترتّب نيست زيرا متقدّم و متأخّر اگرچه بحسب ظاهر ماهيّت‌

مى‌باشد ولى ملاك تقدّم متقدّم و تأخّر متأخّر همان وجود حقيقى است و

بعبارت ديگر:

ماهيّت متقدّم تقدّمش بوجود است نه بماهيّت و همچنين ماهيّت متأخّر

تأخّرش بوجود بوده نه بماهيّت از اينرو صفت تقدّم يا تأخّر در ماهيّت از باب‌

وصف بحال متعلّق موصوف است نه خود موصوف.

قوله: و قد جمع جمّ غفير: كلمه « جمّ » بتشديد ميم جمع آمده از هر چيزى را

گويند و مقصود دسته و گروه است و كلمه « غفير » بمعناى كثير مى‌باشد.

قوله: منهم ضمير به ارباب عقل راجع مى‌باشد.

قوله: و على القول باصالته: يعنى اصالة الوجود.

قوله: لكن ما فيه التقدّم و التأخّر: ضمير در « فيه » به ماء موصوله راجع است.

متن: « ٢٠ »