فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٩٠ - دليل سوم براى اصالت وجود

قوله: و المهيّة النّاريّة فى انّها نار: ضمير در « انّها » به ماهيّت ناريّه عود

مى‌كند.

قوله: فى انّها جوهر متقدّم ةبما هى فى العلّة: ضمير در « انّها » به ماهيّت جنسيّه‌

جوهرى راجع است چنانچه ضمير « هى » نيز مرجعش همين است.

قوله: و هى فى انّها جوهر متأخّرة بما هى فى المعلول: ضمير « و هى» و « انّها » و

« ما هى» به ماهيّت جنسيّه جوهرى راجع است.

شرح عربى: و قدم جمع جمّ غفير منهم بين اعتباريّة الوجود و نفى التّشكيك فى الماهيّة و

على القول باصالته فالمتقدّم و المتأخّر و ان كانا مهيّة، لكن ما فيه التقدّم‌

و التّأخّر هو الوجود الحقيقى.

ترجمه: بتحقيق گروهى بسيار از ايشان بين اعتبارى بودن وجود و نفى‌

تشكيك در ماهيّت جمع نموده‌اند.

و بنابر قول باصالت وجود پس متقدّم و متأخّر اگرچه ماهيّت است ولى‌

آنچه در آن تقدّم و تأخّر تحقّق مى‌يابد وجود حقيقى است.

شرح فارسى:

توضيح‌

جماعت متكلّمين و بسيارى از علماى اهل ميزان و برخى از حكماء

همچون مرحوم محقّق داماد چنين گفته‌اند:

ماهيّت اصيل و وجود اعتبارى است و در عين حال تشكيك در ماهيّت‌

وجود ندارد.

شيخ اشراق و تابعين مكتب او ماهيّت را اصيل و وجود را اعتبارى‌

دانسته و معذلك تشكيك را از ماهيّت سلب نكرده‌اند.

مرحوم مصنّف مى‌گويد:

جواب كسانى كه بين اصالت ماهيّت و نفى تشكيك جمع كرده‌اند و

جماعت كثيرى هم هستند (مراد طائفه اوّل است كه ما بآنها اشاره كرديم)