فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٤٦٩ - مقاله مرحوم محقق داماد و نقد مصنف(ره) بر او

ترجمه:

مقاله مرحوم محقّق داماد و نقد مصنّف (ره) بر او

و همچنين محقّق داماد قدّس سرّه فرموده:

چون نفس قوام ماهيّت مصحّح حمل وجود بر آنست پس حدس بزن كه‌

ماهيّت وقتى بحسب ذاتش و از حيث اصل قوامش از فاعل مستغنى بود صدق مى‌كند

عنوان « موجود » را از جهت ذاتش بر آن حمل كرده و بدين ترتيب از حدود بقعه امكان‌

خارج مى‌شود و حال آنكه اين معنا باطل است.

مصنّف ميفرمايد: ايرادى كه بر اينكلام وارد است اينكه:

استغناء ماهيّت بحسب ذات از جاعل بملاحظه اينكه ماهيّت سراب و امر

اعتبارى بوده و در مرتبه دون مجعوليّت است آنرا از امكان خارج نكرده و ابدا از فرط

تحصّل به غناء و مرحله فوق جعل ملحق نمى‌كند و نيز چگونه نفس قوام ماهيّت‌

مصحّح حمل وجود بر آن بوده و حال آنكه ماهيّت من حيث هى هى نه موجود بوده و

نه معدوم و حال آنكه اگر امر مزبور مصحّح باشد لازم مى‌آيد كه امكان ذاتى به‌

وجوب ذاتى منقلب گردد چنانچه در اسفار چنين آورده است.

شرح فارسى:

توضيح‌

مرحوم سيّد داماد براى مجعوليّت ماهيّت دليل را اينطور ميفرمايد:

بنابر اصالت الماهيّه كه مختار ما است نفس قوام و تحصّل ماهيّت‌

كافيست كه وجود بر آن حمل شود حال اگر علاوه بر اين مستغنى از فاعل باشد لازم‌

مى‌آيد از ممكن بودن خارج باشد و ملحق به واجب گردد و اين باطل است لذا هم‌

در مقام تحقّق و هم در بحث جعل ماهيّت را اصيل مى‌دانيم.

مرحوم مصنّف به ايشان دو ايراد مى‌كنند.

١- اينكه ايشان فرمودند اگر ماهيّت در مقام جعل محتاج بجاعل نباشد

لازم مى‌آيد از امكان خارج شود كلام تمام و كاملى نيست زيرا ملزوم از لازم اعمّ‌