فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٤٥٤ - نسبت بين نفس الامر و خارج و ذهن

ترجمه:

نسبت بين نفس الامر و خارج و ذهن‌

مرحوم مصنّف ميفرمايد:

سپس نسبت بين نفس الامر و خارج و ذهن را با عبارت بعدى بيان نموده و

گفتيم:

نفس الامر از خارج اعمّ است زيرا هم شامل ذهن شده و هم خارج،

بنابراين هرچه در خارج باشد حتما در نفس الامر نيز تحقّق داشته ولى عكس آن‌

صادق نيست.

كما اينكه نفس الامر از ذهن اعمز من وجه مى‌باشد يعنى يك مادّه اجتماع‌

و دو مادّه افتراق دارند.

سپس به مادّه اجتماع و افتراق مزبور اشاره نموده و گفتيم:

زيرا هر دو يعنى نفس الامر و ذهنى در قضاياى صادقه با هم اجتماع دارند

مانند: الاربعة زوج‌

چه آنكه اين قضيّه هم در نفس الامر بوده و هم در ذهن.

و در قضاياى كاذبه و نيز حقّ مطلق كه وجود اقدس بارى تعالى است ايندو

از هم افتراق و جدائى پيدا مى‌كنند.

پس در قضاياى كاذبه مثل الاربعة فرد تنها قضيّه ذهنى صادق بوده بدون اينكه‌

در نفس الامر تحقّق داشته باشد و در حقتعالى نفس الامر صادق است ولى ذهنى‌

صادق نيست چه آنكه حقتعالى خارجى صرف بوده و هيچ عقل و وهمى بآن احاطه‌

ندارد.

و از اين تقرير و بيان نسبت بين خارج و ذهن نيز ظاهر و روشن گرديد.

مخفى نماند اينكه يكبار به « ذهن » و بار ديگر به ذهنى تعبير آورديم بخاطر

اشاره به اين نكته است كه اين نسب عينا در صاحبان نسب نيز جارى بوده و

اختصاص به نفس نسب ندارد.