فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣٨٦ - فوائد ادبى

مخلوقه و مصادر ملحق مى‌شود تا آنها را از معناى جنسى ممتاز كند همچنين تاء

در نخلة و تمرة ضربة و اخراجة در اينجا نيز مى‌توان گفت تاء براى اين جهت‌

است كه از مرادفه معناى جنسى اراده نشده است.

و امّا وجه ابتداء بنكره را مى‌توان اينطور گفت كه يكى از مسوّغات‌

ابتداء بنكره معناى شمول و عموم است و چون نفى يا ثبوت معناى جنسى دارند و

بديهى است جنس داراى عموم و شمول مى‌باشد باين لحاظ ابتداء بآن در اينجا

جايز است و مى‌توان وجه آنرا اين دانست كه نفى بمعناى منفى و ثبوت بمعناى‌

مثبت است و در هر كدام از ايندو معناى فعل موجود است و اين خود يكى از

مسوّغات ابتداء بنكره است.

نقد و تحليل‌

ممكن است به وجه اوّل ايراد شود كه اگر نفى و ثبوت معناى جنسى‌

داشته باشند و باين لحاظ نكره بودنشان مضرّ نباشد پس خبرشان نيز بايد داراى‌

چنين معنائى باشد بمقتضاى اينكه خبر با مبتداء بايد لفظا و معنا مطابق باشد و

اين منافى است با بيان قبلى كه تاء در مرادفه براى وحدت باشد احترازا از اراده‌

جنس.

اين اشكال جوابش اينستكه تطابق مطابق در خبر در مجرّد لفظ كافيست‌

و دليلى بر مراعات بيش از اين نداريم فذا نفخة واحد بصورت مبتداء و خبر جايز

است همانطورى كه عكسش نيز صحيح است يعنى مثلا بگوئيم ضرب واحدة و

شاهد بر اين مدّعا اينست كه در مبتداء متعاطف خبر را مفرد مى‌آورند با اينكه‌

معنا تثنيه است و تقدير بكلّ واحد منها محذور عدم رعايت معنا را حل‌

نمى‌نمايد.

قوله: و يحتمل ان يكون المرادفة مصدرا: منظور از مصدر مفعول مطلق تأكيدى‌

است چه آنكه معهما باعتبار معنا با مرادفه متّحد است، چون هر دو بمعناى‌

مصاحبت مى‌باشند و چون ظرف است پس مى‌تواند عامل براى مرادفه باشد و