فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣٦٧ - فصل وجود حقيقت مشكك بوده و تكثر در آن بواسطه ماهيت است

شرح فارسى:

توضيح‌

قوله: و المراد به ما يقابل المحمول: موضوع دو اصطلاح دارد:

١- محلّ عروض عرض كه از آن بمورد و جوهر نيز تعبير مى‌نمايند.

فصول الحكمة، شرح فارسى بر منظومه (مبحث الهيات) ؛ ج‌١ ؛ ص٣٦٧

محكوم عليه يا مسند اليه كه باينمعنا در مقابل محمول استعمال‌

مى‌شود و مراد از آن در اينجا معناى دوّم است يعنى مفهوم مقابل محمول كه‌

مصداق آن البتّه ماهيّت مى‌شود و بنابراين جسم موضوع است باصطلاح اوّل چه‌

محمولى براى آن ذكر بشود يا نشود و كلمه بياض در جمله البياض لون مفرّع‌

للبصر موضوع است و لو اينكه از سنخ جواهر نبوده و عرض مى‌باشد.

قوله: ثمّ لمّا خرج من هذا البيت الخ: يعنى از ظاهر بيت مذكور استفاده‌

مى‌شود كه در وجود دو كثرت مى‌باشد:

اوّل: كثرت باعتبار موضوع آن كه از مصراع اوّل فهميده مى‌شود.

دوّم: كثرت بلحاظ مراتب مثل وجود مقدّم و مؤخّر، شديد و ضعيف و

نظير آنها چون زياد، ناقص، اوّل، آخر، قليل، كثير.

و در حقيقت كثرت دوّم كثرت نيست چه آنكه طبيعت مشكّك وجود

باعتبار اين امور از وحدت حقيقى خود خارج نمى‌شود لذا براى تنبيه بر اينمطلب‌

و اينكه كثرت واقعى همان قسم اوّل است در ابيات بعدى چنين فرموده:

متن: « ٥٩، ٥٨ »