فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣٥٨ - فصل در بيان احكام سلبى وجود

ندارد حتّى با ماهيّت كه نقيض ان و در مقابلش مى‌باشد.

قوله: و لذا تخلية الماهيّة عنه تحليتهابه: ضمير در « عنه » و « به » به وجود راجع‌

است و ضمير در « تحليتها » به ماهيّت بر مى‌گردد و مقصود از « تخليه » ملاحظه‌

كردن هر كدام از وجود و ماهيّت بطور جداگانه و مستقلّ مى‌باشد فلذا ماهيّت‌

بحكم عقل معروض وجود و وجود عارض بر آن مى‌باشد و نفس همين عروض‌

تحليّه ماهيّت بآن مى‌باشد.

قوله: فضلا عن الضّدّ و النّد: كلمه « ندّ » يعنى مثل.

مرحوم مصنّف در شرح الاسماء فرموده:

كلّ ندّ ضدّ چه آنكه برخى از اهل لغت گفته‌اند:

النّد مثل الشّيئ الّذى يضادّه فى اموره.

مؤلّف گويد:

مانند زيد و عمرو كه در نو عمثل هم بوده و لى در عوارض شخصيّه از قبيل‌

زشتى و حسن، علم و جهل، بلندى و كوتاهى و ساير امتيازات فردى با هم متضادّ

مى‌باشند.

قوله: ثانيا له: ضمير در « له » به وجود راجع است.

قوله: فهو هولا غيره: ضمير « هو » كه در اوّل واقعست به ثانى مفروض‌

راجع بوده و ضمير « هو » دوّم و نيز ضمير در « غيره » به وجود بر مى‌گردد.

شرح عربى: و، منها: انّه، ليس جزء، لشيئ ركّب منه و من غيره تركيبا حقيقيّا له‌

وحدة حقيقيّة لانّ اجزاء المركّب الحقيقىّ يجب ان يكون بعضها حالا فى‌

البعض بل بعضها منفعلا عن البعض كما فى الممزتجات و الحلول‌

و الانفعال على حقيقة الوجود غير جايزين بل يلزم الخلف فانّ الجزء

و الآخر و الكلّ كلّها موجودة.

ثمّ انّ فى قولنا (و لاتّحاد الكلّ و التّسلسل) نفى جزئيّته للماهيّة و هيهنا

مطلق، و كذا لا جزء له.