فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣٤٦ - كلام خواجه طوسى(ره) و نقد بر فاضل قوشجى

موافق و از جانب مخالف قضيّه) و نيز از اين گذشته امكان لازمه ماهيّت بوده و

لوازم ماهيّت همچون خود ماهيّت اعتبارى بوده و امورى اعتبارى تنها در ذهن‌

هستند نه در خارج.

و نيز اگر عروض امكان براى ماهيّت در خارج باشد يا تسلسل لازم آمده‌

و يا خلف و يا خلوّ شيئ از مواد سه‌گانه يعنى امكان و وجوب و امتناع و اين سه‌

تالى جملگى فاسد و باطل مى‌باشند.

شرح فارسى:

توضيح‌

تبصره‌

بديهى است كه مفهوم شيئيّت از عوارض عامّه‌ايست كه تمام موجودات‌

معروض آنند ودر اين شبهه و اشكالى نيست لكن مطلبى كه قابل بحث است‌

اينستكه عروض اين مفهوم بر اشياء خاصّه همچون كاغذ و قلم خاصّ و اتّصاف‌

آنها باين عنوان آيا هر دو در ذهن است تا از معقولات ثانيه باصطلاح اهل ميزان‌

باشد يا آنكه هر دو در خارج است تا از معقولات اوّليّه محسوب شوند و يا اينكه‌

اتّصاف در خارج ولى عروض در ذهن است تا معقول ثانى باصطلاح حكماء شود

دو دليل مرحوم مصنّف آورده‌اند بر اثبات ادّعاى اخير.

دليل اوّل‌

و اشكال تسلسل‌

تقرير آن اينست كه اتّصاف اشياء خاصّه بشيئيّت عامّه قطعا در خارج‌

است و اين جهتش مورد كلام نيست بلكه صحبت و ادّعا اينست كه عروض اين‌

عنوان بر اشياء در ذهن بوده و در خارج فرديكه ذاتا محاذى آن باشد نيست زيرا

مثلا كتاب اگر در خارج ذاتا شيئيّت بر آن عارض باشد بلحاظ اينكه اين مفهوم‌

از مفاهيم عامّه بوده و نيز كتاب از اشياء خاصّه ديگر ممتاز مى‌باشد بايد جهت‌