فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣٤٥ - كلام خواجه طوسى(ره) و نقد بر فاضل قوشجى

اشكال فاضل مزبور شده.

قوله: فانّه حيث قال: ضمير در « فانّه » و « قال » به خواجه عليه الرّحمه‌

راجع است.

قوله: ان لا معنى له: ضمير در « له » به معقول ثانى عود مى‌كند.

قوله: فقدح فى كلامه: يعنى فاورد الاشكال فى كلام الطّوسى (ره).

شرح عربى: ثمّ انّ اتّصاف الشّيئ الخاصّ بالشّيئيّة العامّة فى الخارج و لكنّ عروضها

له فى الذّهن و الّا لزم التّسلسل و ان لا تكون من الامور العامّة و كذا

اتّصاف الماهيّة الخارجيّة بالامكان فى الخارج و لكنّ عروضه لها فى‌

الذّهن اذ لايجاذيه شيئ فى الخارج لكونه سلب الضّرورتين و لانّ لازم‌

الماهيّة اعتبارىّ.

و ايضا لو كان عروض الامكان للماهيّة فى الخارج لزم امّا التّسلسل و امّا

الخلف و امّا خلوّ الشّيئ عن المواد الثّلاث و التّوالى باسرها فاسدة.

ترجمه: سپس مرحوم مصنّف مى‌فرمايد:

اتّصاف شيئ خاصّ به شيئيّت عامّ در خارج مى‌باشد مثل اينكه‌

مى‌گوئيم:

الكتاب شيئ، الفرس شيئ و الانسان شيئ كه كتاب و فرس و انسان در خارج‌

به « شيئ » متّصف هستند ولى عروض شيئيّت بر آنها در ذهن است چه آنكه در

غير اينصورت تسلسل لازم آمده و نيز مستلزم آن است كه شيئيّت از امور عامّه‌

نباشد.

و همچنين است اتّصاف ماهيّت خارجى به امكان چنانچه مى‌گوئيم:

الانسان ممكن.

يعنى در اينجا نيز بايد بگوئيم اتّصاف انسان به امكان در خارج است‌

ولى عروض امكان بر آن در ذهن مى‌باشد زيرا در حذاء و مقابل امكان در خارج‌

چيزى نيست چه آنكه امكان عبارتست از سلب ضرورتين (ضرورت از طرف‌