فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣٤٤ - كلام خواجه طوسى(ره) و نقد بر فاضل قوشجى

ترجمه: پس در نتيجه بايد گفت:

مثل « شيئيّت » يا امكان معقول ثانى باصطلاح دوّم است يعنى وقتى‌

اصطلاح معقول ثانى به دو معناى مزبور را دانستى ديگر آنها را با هم اشتباه‌

نمى‌كنى چنانچه برخى در فهم كلام خواجه طوسى عليه الرّحمه ايندو را با هم‌

اشتباه نموده‌اند چه آنكه ايشان فرموده‌اند:

جوهريّت و عرضيّت و شيئيّت و غير اينها از معقولات ثانيه مى‌باشند.

و مقصود ايشان از معقول ثانى اصطلاح و معناى دوّم است ولى بعضى‌

چنين پنداشته‌اند كه براى معقول ثانى اساسا غير از معناى اوّل و اصطلاح‌

منطقيّين معناى ديگرى وجود ندارد از اينرو در كلام مرحوم خواجه اشكال و

فصول الحكمة، شرح فارسى بر منظومه (مبحث الهيات) ؛ ج‌١ ؛ ص٣٤٤

راد نموده است:

شرح فارسى:

توضيح‌

كلام خواجه طوسى (ره) و نقد بر فاضل قوشجى‌

مرحوم خواجه رضوان اللّه عليه در تجريد ذيل مسئله هيجدهم از قسمت‌

حكمت مى‌فرمايد:

و الشّيئيّة من المعقولات الثّانيّة و ليست متأصّلة فى الوجود فلا شيئ مطلقا ثابت بل هى‌

لتعرض لخصوصيّات الماهيّات.

حاصل آنكه مانند شيئيّت يا جوهريّت يا عرضيّت و امثال آن از معقولات‌

ثانيه هستند، يعنى معقول نيستند مگر عارض شوند بر معقول ديگر اعمّ از اينكه‌

اتّصاف معروض بآنها در خارج باشد و يا در ذهن پس مقصود مرحوم خواجه از

معقول ثانى بودن اين امور اصطلاح اهل حكمت است نه اهل ميزان لذا

اشكاليكه فاضل قوشجى در شرح اين عبارت كرده مبنى است بر اينكه مراد

خواجه معقول باصطلاح اهل ميزان باشد و خلط ايندو اصطلاح با هم موجب‌