فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٩٩ - دليل بر عينيت وجود و ماهيت در حقتعالى

الف: انسان.

ب: واحد.

كلمه « انسان » حاكى از معنائى است كه بواسطه لفظ « انسان »

حكايت شده.

و لفظ « واحد » نيز حاكى از معنائى است كه بر انسان عارض شده.

پس الانسان الواحد يعنى ماهيّتى كه در خارج وصف « واحد » بر آن‌

حمل و عارض شده امّا اگر آنرا در مرتبه ذاتش ملاحظه كنيم نه واحد بوده و نه‌

متعدّد فلذا فرموده‌اند:

الماهيّة بما هى ماهيّة لا واحد و لا متعدّد پس وصف واحد كه بر آن حمل‌

مى‌شود بملاحظه عروض وحدت مى‌باشد چنانچه اگر تعدّد بر آن عارض شود در

حقّش مى‌گوئيم: الانسان المتعدّد.

و درباره لفظ « واحد » نيز مى‌گوئيم:

معناى « واحد » يعنى شيئ كه بنفس ذاتش واحد بوده و بواسطه عارض‌

شدنش بر انسان انسان را متّصف بوصف واحد قرار مى‌دهد و اينمعنا يعنى شيئ‌

كه بنفس ذاتش واحد بوده و پس از عروض بر انسان، انسان را واحد قرار مى‌دهد

همان وجود مى‌باشد لذا شخص و حقيقت وجود مصداق است براى وحدت‌

همانطوريكه مصداق براى تشخّص نيز مى‌باشد، در نتيجه بايد گفت:

وجود و وحدت دو مفهومى هستند كه باعتبار مفهوم با هم مخالف ولى‌

بحسب مصداق با يكديگر متّحد هستند باينمعنا كه آنچه مصداق وحدت است‌

همان مصداق و فرد براى وجود نيز مى‌باشد پس مى‌توان اظهار كرد كه:

ماهيّت بواسطه وجود واحد مى‌باشد ولى وجود بنفسه و حقيقته واحد

است لذا اسناد وحدت به ماهيّت باعتبار وجود است مثلا وقتى مى‌گوئيم: الانسان‌

واحد يعنى الانسان واحد بواسطة الوجود.

و بعبارت ديگر:

صدق وحدت بر ماهيّت عرضىّ و بواسطه است چه آنكه طبق تقريرى كه‌