فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٥٩ - فصل زايد بودن وجود بر ماهيت

موجودات حاصله در ذهن مى‌باشند.

قوله: لا اعتبار العدم: يعنى بشرط لا.

قوله: بعد التّعمّل الشّديد: مقصود از « تعمّل » تصرّف و اعمال قدرت عقل‌

مى‌باشد.

قوله: بالحمل الاوّلى: مناط در اين حمل اتّحاد موضوع با محمول در وجود و

مفهوم مى‌باشد مانند:

الانسان حيوان ناطق، كه حيوان ناطق معرّف انسان بوده و انسان معرّف آن‌

مى‌باشد و پرواضح است كه معرّف عين معرّف بوده هم بحسب وجود و هم بلحاظ

مفهوم فقط فرقى كه بين ايندو وجود دارد از نظر اجمال و تفصيل است چه آنكه‌

معرّف وجود تفصيلى معرّف بحساب مى‌آيد.

ولى در حمل شايع مناط اتّحاد در وجود و اختلاف در مفهوم است مانند

حمل كلّيّه كلّيّات بر مصاديق و بعبارت ديگر، اينحمل در قضايائى است كه‌

محمول اعمّ از موضوع باشد.

قوله: و ان كانت بالحمل الشّايعه الصّناعى وجودا: ضمير در « كانت » به‌

ماهيّت راجع مى‌باشد.

مؤلّف گويد:

وجه تسميه حمل شايع به صناعى اينستكه اينقسم از حمل در صنايع و

علوم رائج و دارج است.

و سرّ اينكه مصنّف فرمود ماهيّت بحمل شايع وجود است در حاليكه‌

موجود مى‌باشد اينستكه وجود با موجود متّحد است و يا همانطوريكه محقّق‌

شريف گفته است مشتقّات بسيط بوده و از آنها بمبدء اشتقاق مى‌توان تعبير كرد.

قوله: و كذا التّخلية و التّجريد: يعنى تخليه و تجريد همچون ماهيّت باعتبار

حمل اوّلى ذاتى وجود نبوده ولى بملاحظه حمل شايع وجود مى‌باشند.