فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٥٧ - فصل زايد بودن وجود بر ماهيت

و بعبارة اخرى.

بعد التّعمّل الشّديد فى تخلية الماهيّة عن مطلق الوجود ليست الماهيّة

بالحمل الاوّلى الذّاتى وجودا و ان كانت بالحمل الشّابع الصّناعى‌

وجودا و كذا التّخلية و التّجريد.

ترجمه: محقّقا وجود در ذهن، وجود ذهنى بوده همانطوريكه وجود

در خارج وجود خارجى مى‌باشد ولى عقل شأنش اينستكه ماهيّت را بتنهائى‌

ملاحظه كرده بدون اينكه هيچيك از دو وجود را ملاحظه نمايد.

البتّه اين امر بنحو عدم اعتبار و عدم لحاظ صورت گرفته نه بطور

اعتبار عدم.

و بعبارت ديگر:

پس از دقّت شديد و تحليل كامل عقلى در تخليه نمودن ماهيّت را از

مطلق وجود بايد گفت ماهيّت بحمل اوّلى وجود نبوده اگرچه بحمل شايع‌

صناعى وجود باشد و همچنين است تخليه و تجريد.

شرح فارسى:

توضيح‌

دنباله مبحث زائد بودن وجود بر ماهيّت‌

سپس مرحوم مصنّف در مقام تعليل براى زائد بودن وجود بر ماهيّت‌

در حاقّ ذهن بواسطه تحليل و تعمّل عقلى چنين مى‌فرمايند:

تحقّق اشياء يا در ذهن بوده همچون موجودات ذهنى نظير كلّيّات و

يا در خارج است مانند مصاديق آنها و در هر دو صورت از كون و تحقّق‌

آنها بوجود تعبير مى‌شود منتهى از اوّلى بوجود ذهنى و از دوّمى بوجود

خارجى و عينى.

و عقل بلحاظ اقتدارى كه دارد هر كدام از دو موجد را ملاحظه كرده‌

بدون اينكه وجودشان را اعتبار كند باينمعنا كه وجود را در آنها لحاظ و