فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٥١ - فصل زايد بودن وجود بر ماهيت

الذّهن لا فى العين، بل و لا فى حاقّ الذّهن، بل بتحليل و تعمّل من‌

العقل.

ترجمه:

فصل زايد بودن وجود بر ماهيّت‌

در حاليكه اشعرى با اين معنا مخالف است چه آنكه وى به عينيّت وجود

با ماهيّت در ذهن قائل است باين معنا كه مى‌گويد:

آنچه از يكى فهميده مى‌شود عين مفهوم از ديگرى است.

و وجه اين تفسيرى كه براى كلام اشعرى نموديم آنستكه محقّقين از

حكماء قائل به زيادى وجود بر ماهيّت در ذهن بوده نه در خارج، بلكه نه در متن و

حقيقت ذهن، بلكه زيادى وجود بر ماهيّت را بواسطه تحليل و دقّت عقلى مى‌دانند

و در مقابل ايشان اشعرى وجود را در همين صقع و ظرف با ماهيّت متّحد مى‌داند.

شرح فارسى:

توضيح‌

اختلاف در وحدت و

زيادى وجود بر ماهيّت‌

بين اهل فنّ اتّفاق است كه ماهيّت در خارج عين وجود مى‌باشد يعنى‌

تفكيك ايندو از هم و امتيازشان از يكديگر ممكن نيست و اساسا در خارج‌

دوئيّت بى‌مفهوم و امر موهومى مى‌باشد لذا از احدى در اين امر خلافى نقل نشده‌

است.

امّا در اينكه ايندو در ذهن بينشان اختلاف بوده يا با هم در اين ظرف نيز

متّحد هستند اختلاف مى‌باشد.

اشعرى مى‌گويد:

وجود در ذهن نيز با ماهيّت متّحد بوده بلكه عين آن است به همان نحوى‌