فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٠١ - دليل پنجم براى اصالت وجود

اينست:

اين استدلال پنجم مصادره بمطلوب است يعنى مدّعى را دليل قرار

داده‌ايد زيرا خروج اشياء از حدّ استواء بواسطه وجود كه دليل و برهان قرار داده‌

شده موقوف است بر اينكه اصالت را در وجود قبول و باور داشته باشيم در حاليكه‌

اين مسئله خود عين مدّعى است.

و امّا جواب بطورى كه اين اشكال مصادره را دفع نمايد باين نحو است‌

كه مى‌گوئيم:

چه باصالت وجود قائل شده و چه ماهيّت را اصيل بدانيم مسلّما ماهيّت‌

غير از وجود است همانطورى كه با عدم نيز متفاوت بوده و غير آن مى‌باشد زيرا

هيچكدام از وجود و عدم نه عين و نفس ماهيّت بوده و نه جزء آن مى‌باشند از اينرو

حمل « وجود » بر ماهيّت نه از قبيل حمل اوّلى است مانند: الانسان انسان و نه از

سنخ حمل ذاتى همچون الانسان ناطق مى‌باشد.

چنانچه عين اين تقرير در حمل عدم بر ماهيّت نيز صحيح و جارى‌

مى‌باشد.

پس ماهيّت بلحاظ خودش نه موجود است و نه معدوم بلكه خودش بوده نه‌

غير خود.

با توجّه باين نكته حال اگر گفتيم:

الماهيّة الكذائيّة موجودة.

جاى اين سؤال است كه ماهيّتى كه بلحاظ ذاتش و با قطع نظر از

جهات خارجى مستحقّ وجود نيست پس چه جهتى و چه باعثى اين قابليّت را

بآن داده و آنرا از حدّ استواء خارج نموده است؟

بى‌درنگ بايد گفت: مسلّما آن جهت ذات و حقيقت ماهيّت نيست‌

زيرا بحسب فرض واصل موضوعى مزبور ماهيّت در مرتبه ذات موجود نيست و

استحقاق وجود را ندارد و از باب اينكه انضمام امر غير وجودى بغير وجود سبب‌

وجود نمى‌شود پس باعث اين اكتساب و استحقاق چيز ديگرى مى‌بايد باشد و آن‌