إيضاح الكفاية - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٥٥٩ - اقسام انصراف

در معناى انصرافى است‌ [١].

خلاصه: مرتبه سوّم انصراف، سبب ايجاد ظهور براى لفظ مى‌شود لذا مى‌گوئيم مسلّما مانع انعقاد اطلاق مى‌شود.

٤مرحله بالاتر از انصراف قبلى، اين است كه انصراف، سبب ايجاد «اشتراك» [٢] مى‌شود و كأنّ لفظ، واجد دو موضوع له مى‌شود، يكى همان معناى مطلق است و موضوع له ديگر، معناى انصرافى هست كه به مرتبه حقيقت مى‌رسد امّا نه به نحوى كه مانع معناى حقيقى اوّل شود بلكه خود را در عرض معناى حقيقى اوّل قرار مى‌دهد.

تذكّر: در مرحله قبل هم ظهور، محقّق مى‌شد امّا به حدّ حقيقت نمى‌رسيد [٣] امّا در اين مرحله به مرتبه حقيقت مى‌رسد و خود را در رديف معناى حقيقى اوّل قرار مى‌دهد و در نتيجه «اشتراك» محقّق مى‌شود.

٥مرحله بالاتر از انصراف قبلى، اين است كه هم به‌معناى حقيقى مى‌رسد و هم مانع معناى حقيقى اوّل مى‌شود كه از آن به «نقل» [٤] تعبير مى‌كنند يعنى: انصراف، موجب تحقّق نقل است به عبارت ديگر: يك حقيقت ثانوى محقّق مى‌شود كه حقيقت اوّليّه را

إيضاح الكفاية ؛ ج‌٣ ؛ ص٥٥٩

[١]كه قرينه بارزى است زيرا لفظ مستقيما در معناى انصرافى، ظهور پيدا كرده.

[٢]... كما اذا فرض ان «الصعيد» وضع لمطلق وجه الارض ثم استعمل كثيرا فى خصوص التراب الخالص بحيث صار مشتركا بينهما، فاذا قال المولى «تيمم بالصعيد» لا يحمل على المطلق الا بالقرينة لكن فيه انه يحمل على المنصرف اليه لان ... ر. ك: منتهى الدراية ٣/ ٧٣١.

[٣]عنوان «ظهور» اعم از حقيقت است وقتى مى‌گوئيد «رأيت اسدا يرمى» كلمه اسد در رجل شجاع ظهور دارد درحالى‌كه رجل شجاع، معناى حقيقى اسد نيست.

[٤]«مانند (دابّه) كه حقيقت است در فرس و معناى لغوى آن مطلق (ما يدب فى الارض) است».

ر. ك: شرح كفاية الاصول مرحوم حاج شيخ عبد الكريم خوئينى ١/ ١٧٢.