تُبْصِرُونَ».
***
«و آنچه نمى‌بينيد» «وَ ما لا تُبْصِرُونَ».
معروف اين است: «لا» در اين گونه موارد، زائده و براى تأكيد است، ولى بعضى گفته‌اند: «لا» در اينجا نيز معنى نفى را مى‌بخشد، يعنى من قسم نمى‌خورم به اين امور؛ چرا كه:
اوّلًا- نيازى به اين سوگند نيست.
ثانياً- سوگند بايد به نام خدا باشد.
ولى اين قول ضعيف است، و مناسب، همان معنى اول است، و در قرآن مجيد، سوگند به نام خدا و غير نام او فراوان است.
جمله «ما تُبْصِرُونَ وَ ما لا تُبْصِرُونَ» مفهوم گسترده‌اى دارد كه همه آنچه را انسان‌ها مى‌بينند و نمى‌بينند فرا مى‌گيرد، و به تعبير ديگر، سراسر عالم «شهود» و «غيب» را شامل مى‌شود.
در اينجا احتمالات ديگرى در تفسير اين دو آيه داده شده، از جمله اين كه:
منظور از: «ما تُبْصِرُونَ» عالم خلقت و «ما لا تُبْصِرُونَ» خالق است، يا اين كه:
منظور نعمت‌هاى ظاهرى و باطنى، يا انسان‌ها و فرشتگان، يا اجسام و ارواح، يا دنيا و آخرت است.
ولى، همان طور كه اشاره كرديم، گستردگى مفهوم اين دو تعبير، مانع از محدود ساختن معنى آن است، بنابراين، همه آنچه در افق ديد قرار مى‌گيرد، و آنچه قرار نمى‌گيرد، در اين سوگند داخل است، ولى شمول آن نسبت به خداوند، بعيد به نظر مى‌رسد؛ چرا كه قرار دادن خالق در كنار خلق مناسب نيست، مخصوصاً با تعبير به «ما» كه معمولًا براى غير عاقل مى‌آيد.
ضمناً از اين تعبير، به خوبى استفاده مى‌شود كه: آنچه را انسان با چشم