قلم به وسيله چاقو، و قرار گرفتن تيغ‌هاى تيز در خدمت قلم از آغاز كار). «١»
شاعر ديگرى با استناد به آيات مورد بحث، در اين زمينه مى‌گويد:
إِذا أَقْسَمَ الْا بْطالُ يَوْماً بِسَيْفِهِمْ وَ عَدُّوهُ مِمَّا يَجْلِبُ الْمَجْدَ وَ الْكَرَمَ‌
كَفى‌ قَلَمُ الْكُتَّابِ فَخْراً وَ رَفْعَةً مَدَى الدَّهْرِ أَنَّ اللَّهَ أَقْسَمَ بِالْقَلَمِ!

«آن روز كه جنگجويان قهرمان، به شمشيرهاى خود سوگند ياد كنند.
و آن را اسباب بزرگى و افتخار بشمرند.
براى قلمِ نويسندگان، همين افتخار و سربلندى در تمام دوران جهان بس كه، خداوند سوگند به قلم ياد كرده است (و نه به شمشير)». «٢»
و راستى چنين است؛ چرا كه پيروزى‌هاى نظامى، اگر از ناحيه فرهنگ نيرومندى تضمين نگردد، هرگز پايدار نخواهد بود، مغول‌ها در تاريخ ايران بزرگترين پيروزى را كسب كردند، ولى چون ملت بى‌فرهنگى بودند، به زودى در فرهنگ اسلام و ايران حل شدند، و مسير خود را تغيير دادند.
گر چه، اين بحث بسيار دامنه‌دار است، ولى براى اين كه از روش تفسيرى خارج نشويم، سخن را با حديث بسيار پرمعنائى از پيغمبر اسلام صلى الله عليه و آله در اين زمينه پايان مى‌دهيم:
ثَلاثٌ تَخْرِقُ الْحُجُبَ، وَ تَنْتَهِى إِلى‌ ما بَيْنَ يَدَىِ اللَّهِ:
صَرِيْرُ أَقْلامِ الْعُلَماءَ، وَ وَطْىُ أَقْدامِ الْمُجاهِدِيْنَ، وَ صَوْتُ مَغازِلِ الْمُحَصَناتِ:
«سه صدا است كه حجاب‌ها را پاره مى‌كند و به پيشگاه با عظمت خدا