پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٧٤ - شرح و تفسير سه نكته حكيمانه
و خسارتى است كه انسان با دست خود بر خويشتن وارد مىكند.
حقيقت غبن آن است كه انسان سرمايهاى را از دست دهد و نتواند معادل يا بيش از آن بهدست آورد و نيز فرصت مناسبى براى بهدست آوردن سود كلانى در اختيار او باشد اما فرصت را از دست دهد و آن سود را تحصيل نكند؛ اينها همه مصداق غبن است.
قرآن مجيد روز قيامت را يوم التغابن نام نهاده، مىفرمايد: « «يوْمَ يجْمَعُكُمْ لِيوْمِ الْجَمْعِ ذَلِكَ يوْمُ التَّغَابُنِ»؛ اين (رستاخيز عام) در زمانى خواهد بود كه خداوند همه شما را در روز اجتماع گردآورى مىكند و آن روز، روز تغابن است». [١]
تغابن از باب تفاعل معمولًا درمورد كارى گفته مىشود كه دو جانبه باشد مانند تعارض و تزاحم و اين معنى در قيامت صادق است زيرا همگى خود را مغبون مىبينند، مؤمنان به اين دليل كه كارهاى نيك بيشترى انجام ندادهاند و اى بسا كافران مانع بودند و كافران به اين دليل كه هيچ اندوختهاى براى آن روز به دستشان نيامده و شايد مؤمنان را در خبررسانى مقصر مىپندارند. از گفته بعضى از اهل لغت نيز استفاده مىشود كه باب تفاعل هميشه به اين معنا نيست و تغابن در آيه مزبور به معنى ظهور غبن است. آرى آن روز ظاهر مىشود كه چه اشخاصى مغبون بودهاند و چه اشخاصى بهره كافى بردهاند.
سپس امام عليه السلام به سومين و آخرين نكته اشاره كرده، مىفرمايد: «اطمينان به هركس قبل از آزمايش و امتحان او دليل عجز و ناتوانى است»؛
(وَالطُّمَأْنِينَةُ إِلَى كُلِّ أَحَدٍ قَبْلَ الاخْتِبَارِ لَهُ عَجْزٌ)
. با توجه به اينكه ابليسِ آدمرو بسيار است پس به هر دستى نبايد داد دست.
دوستان انسان در سرنوشت او تأثير عميقى دارند نبايد هيچكس را بدون امتحان به دوستى برگزيد. سرمايههايى را كه خدا به انسان داده نمىتوان در اختيار
[١]. تغابن، آيه ٩.