پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٦٣ - شرح و تفسير دو نكته حكيمانه

در سوره اسراء مى‌فرمايد: « «وَلَا تَقْفُ مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ إِنَّ السَّمْعَ وَالْبَصَرَ وَالْفُؤَادَ كُلُّ أُوْلَئِكَ كَانَ عَنْهُ مَسْئُولًا»؛ از آنچه به آن آگاهى ندارى، پيروى مكن، چراكه گوش و چشم و دل، همه مسئول‌اند». [١]

ثانياً ازنظر عقل نيز كار قبيحى است زيرا هنگامى كه انسان چيزى را نمى‌داند ولى به‌طور قطع از آن خبر مى‌دهد مفهومش اين است كه من درباره آن علم و اطلاع دارم در حالى كه اين دروغ است و دروغ، از زشت‌ترين كارهاست.

اضافه بر اين امكان دارد آن سخن برخلاف واقع و كذب باشد بنابراين ذكر آن به‌طور قطع، نوعى تجرى در برابر خداوند است چراكه چيزى را بى‌پروا مى‌گويد كه احتمال دارد معصيت خداوند باشد.

مرحوم كلينى در جلد اول كتاب كافى بابى تحت عنوان «النَّهْى عَنِ الْقَوْلِ بِغَيرِ عِلْمٍ» ذكر كرده كه در آن روايات بسيارى آورده است. ازجمله در حديثى از امام صادق عليه السلام نقل مى‌كند كه فرمود:

«لِلْعَالِمِ إِذَا سُئِلَ عَنْ شَى‌ءٍ وَ هُوَ لَايعْلَمُهُ أَنْ يقُولَ اللَّهُ أَعْلَمُ وَلَيسَ لِغَيرِالْعَالِمِ أَنْ يقُولَ ذَلِكَ‌

؛ هنگامى كه سؤالى از شخص عالمى شود در حالى كه پاسخ آن را نمى‌داند بايد بگويد: «اللَّه اعلم» و كسى كه عالم نيست حتى اين جمله را هم نبايد بگويد (زيرا او علمى ندارد كه خدا را از خود اعلم بداند)». [٢]

در حديث ديگرى از آن حضرت آمده است كه شخص غير عالم در برابر چنين سؤالى بايد بگويد: «لا ادرى؛ نمى‌دانم» و نگويد: «اللَّه اعلم». [٣]

در حديث ديگرى مى‌خوانيم كه زرارة ابن اعين از امام باقر عليه السلام پرسيد:

خداوند چه حقى بر بندگان دارد؟ امام عليه السلام فرمود:

«أَنْ يقُولُوا مَا يعْلَمُونَ وَيقِفُوا عِنْدَ مَا لَايعْلَمُون‌

؛ از آنچه مى‌دانند سخن بگويند و درباره آنچه نمى‌دانند توقف كنند». [٤]

[١]. اسراء، آيه ٣٦.

[٢]. كافى، ج ١، ص ٤٢، ح ٥.

[٣]. همان، ح ٦.

[٤]. همان، ص ٤٣، ح ٧