پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٦٠٩ - شرح و تفسير مقدرات بر تدبير ما پيشى مىگيرد
پيام دوم پيام توكل بر خداست و آن اينكه تنها به تقدير و تدبير و قوت فكر خود اعتماد نكنيم بلكه در همه چيز و در هر كار توجه به مسبب الاسباب داشته باشيم و از او مدد بخواهيم و كمك بگيريم.
پيام سوم اينكه: غرور بر ما غلبه پيدا نكند. هنگامى كه مىبينيم صاحب قدرت ظاهرى شدهايم و گروه عظيمى سر بر فرمان ما هستند و مشاوران تيزهوشى داريم كه در همه كار به ما كمك مىكنند مبادا غرور، ما را بگيرد و از خدا غافل شويم. چراكه گاه مىبينيم همه اسباب فراهم است ولى كارى از پيش نمىرود. يعنى مقدرات طرح ديگرى براى ما ريخته و تلاشهاى ما دربرابر تقدير الهى همچون نقش بر آب است.
مرحوم مفيد در كتاب ارشاد اين كلام حكمتآميز را با مقدمهاى به اين شرح نقل مىكند: هنگامى كه «شاهزنان» دختر كسرى اسير شد و او را خدمت امام اميرمؤمنان عليه السلام آوردند آن حضرت از او پرسيد: بعد از داستان ابرهه و لشكر فيل و نابودى آن در كنار كعبه (هنگامى كه جريان به گوش پدرت رسيد) چه شنيدى؟
او گفت: اين سخن را از او شنيدم كه مىگفت: هنگامى كه خداوند بر كارى غالب شود تمام طمعها دربرابر آن ذليل مىشوند و هنگامى كه مدت حيات كسى سر آمده باشد مرگ او در چارهانديشىهاى اوست.
امام عليه السلام فرمود: چه سخن زيبايى پدرت گفته است. آرى. سپس فرمود:
«تَذِلُّ الْأُمُورُ لِلْمَقَادِيرِ حَتَّى يكُونَ الْحَتْفُ فِى التَّدْبِيرِ». [١]
اين جمله همان چيزى است كه در حكمت ١٦ گذشت و هماهنگ با گفتار حكيمانه مورد بحث است.
شعراى عرب در اين زمينه اشعار متعددى گفتهاند. ابوتمّام مىگويد:
|
ورَكبٌ كأطرافِ الأسِنَّةِ عَرَّسوا |
على مِثْلِها واللَّيلُ تَسْطو غَياهِبُه |
|
|
لأمرٍ عليهِم أن تَتُمّ صُدورُه |
ولَيس عليهِم أن تَتُمّ عَواقِبُه |