پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٥٤٠ - شرح و تفسير هشدار به بازرگانان
اينجا مطرح كردهاند كه در رباى معاملى چه چيزهايى همجنس است و چه چيزهايى همجنس نيست كه شبيه آن را در رباى قرضى و اينكه چه چيزهايى شرط اضافى محسوب مىشود و چه چيزهايى محسوب نمىشود مىتوان تصور كرد.
ولى بايد توجه داشت كه اختلافات حكمى مشكلى ايجادنمىكند زيرا مجتهد بعد از تلاش و كوشش اگر گرفتار خطا بشود معذور است و امام عليه السلام در اين زمينه هشدار نداده است بلكه نظر مبارك امام عليه السلام اشتباهى است كه در تشخيص موضوع براى ناآگاهان پيدا مىشود و اگر در فراگرفتن مسائل مربوط به ربا و كسبهاى حلال و حرام كوتاهى كرده باشند مشكل بيشتر مىشود.
در تأييد اين سخن در روايتى كه ذيل گفتار حكيمانه مورد بحث در كتاب شريف كافى آمده است مىخوانيم كه اميرمؤمنان عليه السلام مىفرمود:
«لَا يقْعُدَنَّ فِى السُّوقِ إِلَّا مَنْ يعْقِلُ الشِّرَاءَ وَ الْبَيعَ
؛ كسى در بازار ننشيند مگر اينكه احكام خريد و فروش را به خوبى بداند». [١]
و در حديث ديگرى كه اصبغ بن نباته از آن حضرت نقل مىكند مىخوانيم كه اميرمؤمنان عليه السلام بر منبر مىفرمود:
«يا مَعْشَرَ التُّجَّارِ الْفِقْهَ ثُمَّ الْمَتْجَرَ الْفِقْهَ ثُمَّ الْمَتْجَرَ الْفِقْهَ ثُمَّ الْمَتْجَرَ وَ اللَّهِ لَلرِّبَا فِى هَذِهِ الْأُمَّةِ أَخْفَى مِنْ دَبِيبِ النَّمْلِ عَلَى الصَّفَا شُوبُوا أَيمَانَكُمْ بِالصِّدْقِ التَّاجِرُ فَاجِرٌ وَ الْفَاجِرُ فِى النَّارِ إِلَّا مَنْ أَخَذَ الْحَقَّ وَ أَعْطَى الْحَقَ
؛ اى جمعيت تجار! اول آگاهى بر مسائل سپس تجارت، و اين سخن را سه بار تكرار نمود آنگاه فرمود: به خدا سوگند ربا در ميان اين امت پنهانتر است از جنبش مورچه بر سنگ سخت. ايمان خود را با حق بياميزيد. تاجر، فاجر است و فاجر در دوزخ است مگر كسى كه حق بدهد و حق بستاند». [٢]
[١]. كافى، ج ٥، ص ١٥٤، ح ٢٣.
[٢]. همان، ص ١٥٠، ح ١.