پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٢٠ - شرح و تفسير قلب كتاب چشم است
شرح و تفسير قلب كتاب چشم است
براى اين كلام حكيمانه دو تفسير مختلف شده است: نخست اينكه «قلب، كتاب چشم است (و آنچه انسان با چشم مىبيند و مىآزمايد در قلبش نقش مىبندد»؛
(الْقَلْبُ مُصْحَفُ الْبَصَرِ)
. به اين ترتيب امام عليه السلام مىخواهد اهميت علوم تجربى و حقايق زيادى را كه انسان مىتواند با چشم درك كند بيان فرمايد؛ علوم و حقايق مربوط به اسرار آفرينش، نشانههاى عظمت خدا، آثار پيشينيان و كتابها و نوشتههايى كه از آنها باقى مانده و درسهاى عبرتى كه انسان در طول عمر خود مىبيند.
به يقين قسمت بسيار مهمى از علوم و دانشهاى ما از طريق چشم حاصل مىشود اعم از آنچه مستقيماً با چشم مىبينيم و يا آنچه در آثار گذشتگان مىخوانيم.
بنابراين اگر گفته شود قلب، مصحَف و كتاب چشم است سخنى حكيمانه است و گويى چشم بهمنزله قلمى است كه پيوسته در كتاب قلب مىنويسد و رقم مىزند.
تعبيرات ديگرى كه از امام عليه السلام نقل شده نيز اين معنا را تأييد مىكند. ازجمله در تعبيرى مىخوانيم:
«العين رائد القلب
؛ چشم راهنماى قلب است». [١]
در تعبير ديگرى مىفرمايد:
«العين بريد القلب
؛ چشم همچون نامهرسان قلب است». [٢]
[١]. غررالحكم، ح ٦٦٧.
[٢]. همان، ح ٦٦٨.